ભરૂચના જમીન વળતર વિવાદથી પ્રોજેક્ટ પર મોટું આર્થિક જોખમ; પાલઘરમાં જમીની હકીકત પણ ઉભા કરે છે સમયમર્યાદા સામે સવાલ
અમદાવાદ–મુંબઈ બુલેટ ટ્રેન… દેશના સૌથી મહત્ત્વાકાંક્ષી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ પૈકીનો એક પ્રોજેક્ટ. એક તરફ ગુજરાતમાં પુલ, વાયડક્ટ અને સ્ટેશનો ઝડપથી આકાર લઈ રહ્યા છે, તો બીજી તરફ હવે જમીન વળતરનો એક કાનૂની વિવાદ સમગ્ર પ્રોજેક્ટ માટે હજારો કરોડ રૂપિયાનું નવું જોખમ ઊભું કરી શકે છે.
ઔરંગા ટાઈમ્સના અહેવાલની ફાઇલ તસવીર
તાજેતરમાં ગુજરાત હાઈકોર્ટ સમક્ષ બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટ ઓથોરિટી તરફથી કરવામાં આવેલી રજૂઆતે સૌનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. પ્રોજેક્ટ ઓથોરિટીની દલીલ મુજબ જમીન વળતરના વધારાના આદેશોનો વ્યાપ અન્ય કેસોમાં પણ લાગુ પડે તો વ્યાજ સહિત લગભગ ₹40,000 કરોડનું વધારાનું નાણાકીય ભારણ ઊભું થઈ શકે છે.
આ વિવાદનું કેન્દ્ર ભરૂચ જિલ્લાના આમોદ તાલુકાનું ઓછણ ગામ છે. 2018ની જમીન સંપાદન પ્રક્રિયા બાદ એક કેસમાં 2020 દરમિયાન જમીનની કિંમત ₹50 પ્રતિ ચોરસ મીટરના આધારે નક્કી કરવામાં આવી હતી અને કુલ વળતર લગભગ ₹85.86 લાખ નક્કી થયું હતું.
પરંતુ જમીનમાલિકે વધુ વળતર માટે અરજી કરતાં Land Acquisition, Rehabilitation and Resettlement Authority — LARRAએ દર વધારીને ₹660 પ્રતિ ચોરસ મીટર કર્યો અને એ જ જમીન માટે વળતરનો આંકડો લગભગ ₹8.46 કરોડ સુધી પહોંચ્યો.
અર્થાત્, એક જ જમીનના વળતરમાં થયેલો આ જંગી વધારો હવે માત્ર એક જમીનમાલિકનો મામલો રહ્યો નથી.
પ્રોજેક્ટ ઓથોરિટીએ ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં દલીલ કરી છે કે આવા વધારેલા વળતરના આદેશો અન્ય કેસોમાં પણ લાગુ પડ્યા તો પ્રોજેક્ટ પર વ્યાજ સહિત લગભગ ₹40,000 કરોડ સુધીનું વધારાનું ભારણ આવી શકે છે. કોર્ટ સમક્ષ એવી ગંભીર રજૂઆત પણ કરવામાં આવી કે આટલું ભારણ પ્રોજેક્ટની આગળની યાત્રા માટે મોટો પડકાર બની શકે છે.
હાલ ગુજરાત હાઈકોર્ટે સુરત અને ભરૂચ જિલ્લાના જમીન વળતર સંબંધિત ત્રણ અપીલો સ્વીકારી છે. સાથે જ આવા વળતર વધારાના અન્ય 85 જેટલા કેસોની અપીલ પાઇપલાઇનમાં હોવાનું પણ કોર્ટ સમક્ષ જણાવાયું છે. હવે આગામી સુનાવણી 5 ઓગસ્ટે થવાની છે.
અહીં સૌથી મોટો સવાલ છે — શું એક જમીન વળતરનો ચુકાદો હજારો કરોડનો ‘ડોમિનો ઇફેક્ટ’ સર્જી શકે?
મુંબઈ–અમદાવાદ હાઈ-સ્પીડ રેલ કોરિડોરની મૂળ અંદાજિત કિંમત લગભગ ₹1.08 લાખ કરોડ હતી. જો પ્રોજેક્ટ ઓથોરિટીએ વ્યક્ત કરેલી આશંકા મુજબ વધારાનું ₹40,000 કરોડનું ભારણ ખરેખર ઊભું થાય, તો પ્રોજેક્ટના અર્થતંત્ર અને ભવિષ્યની સમયમર્યાદા બંને પર ગંભીર અસર પડી શકે છે.
જોકે અહીં સ્પષ્ટતા જરૂરી છે કે ₹40,000 કરોડનું ભારણ હાલ અંતિમ કે નક્કી થયેલું નથી. આ પ્રોજેક્ટ ઓથોરિટી દ્વારા ગુજરાત હાઈકોર્ટ સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવેલી સંભવિત નાણાકીય અસરની આશંકા છે. અંતિમ સ્થિતિ કોર્ટના નિર્ણય અને સંબંધિત વળતર કેસોના પરિણામ પર નિર્ભર રહેશે.
અને અહીં યાદ આવે છે પાલઘરની જમીની હકીકત…
થોડા દિવસ પહેલાં પાલઘર જિલ્લામાં મુંબઈ–અમદાવાદ હાઈ-સ્પીડ રેલ કોરિડોરની ચાલી રહેલી કામગીરી સ્થળ પરથી નિહાળવાનો અવસર મળ્યો હતો. ગુજરાત તરફ પ્રોજેક્ટના અનેક ભાગોમાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ જોવા મળે છે, પરંતુ પાલઘર અને મુંબઈ તરફની કામગીરીનું વિશાળ પ્રમાણ જોતા જમીન પર એક સ્વાભાવિક સવાલ ઊભો થયો હતો—
બુલેટ ટ્રેનને ખરેખર મુંબઈ સુધી પહોંચવામાં હજુ કેટલો સમય લાગશે?
સ્થળ પર દેખાતી કામગીરીના આધારે અમારો પ્રાથમિક અંદાજ એવો હતો કે સંપૂર્ણ કોરિડોર મુંબઈ સુધી કાર્યરત થવામાં હજુ અંદાજે ચારથી પાંચ વર્ષ જેટલો સમય લાગી શકે. હવે ભરૂચના જમીન વળતર વિવાદમાંથી ઊભું થયેલું ₹40,000 કરોડ સુધીના સંભવિત વધારાના ભારણનું જોખમ આ સવાલને વધુ ગંભીર બનાવે છે.
એક તરફ સરકાર તબક્કાવાર બુલેટ ટ્રેન સેવા શરૂ કરવાની દિશામાં આગળ વધી રહી છે અને સુરત–બીલીમોરા પ્રથમ તબક્કાને 2027માં શરૂ કરવાનો લક્ષ્યાંક જાહેર કરવામાં આવ્યો છે. બીજી તરફ સમગ્ર મુંબઈ–અમદાવાદ કોરિડોરની પૂર્ણતા માટે જમીન વળતર, કાનૂની પ્રક્રિયા, મહારાષ્ટ્રમાં બાકી રહેલી જટિલ કામગીરી અને વિશાળ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર હજુ મહત્વના પડકાર છે.
એટલે હવે સવાલ માત્ર ‘બુલેટ ટ્રેન ક્યારે દોડશે?’ એટલો નથી…
સવાલ એ પણ છે કે—
બુલેટ ટ્રેન આખરે કેટલા ખર્ચે દોડશે?
ભરૂચનો વળતર વિવાદ અન્ય કેસો માટે નવો માપદંડ બનશે?
₹40,000 કરોડના સંભવિત વધારાના ભારણ અંગે કોર્ટ શું નિર્ણય કરશે?
અને ગુજરાતમાં શરૂ થનારી બુલેટ ટ્રેનને મુંબઈ સુધી પહોંચવામાં ખરેખર કેટલા વર્ષ લાગશે?
દેશની પ્રથમ બુલેટ ટ્રેન માટે પાટા ઝડપથી તૈયાર થઈ રહ્યા છે… પરંતુ હવે તેની સામે કાયદો, વળતર, ખર્ચ અને સમય—ચારેયની નવી કસોટી ઊભી થઈ છે.
5 ઓગસ્ટની ગુજરાત હાઈકોર્ટની સુનાવણી હવે માત્ર કેટલાક જમીનમાલિકો કે વળતરના કેસ માટે જ નહીં, પરંતુ દેશના સૌથી ચર્ચિત ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટના ભવિષ્ય માટે પણ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
— ઔરંગા ટાઈમ્સ વિશેષ અહેવાલ
