Acilocના નામ અને પેકિંગમાં સામ્યતાથી ખોટી દવા મળવાનો ભય; હવે વાપી–સુરત–દમણ–સેલવાસના બજારમાં પણ તપાસ થશે?
મુંબઈ/અમદાવાદ/વાપી : મહારાષ્ટ્રના ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન—FDAના કમિશનર તુકારામ મુંઢેની કાર્યવાહી હવે ફાર્માસ્યુટિકલ ક્ષેત્ર સુધી વધુ તીવ્ર બનતી દેખાઈ રહી છે. મહારાષ્ટ્ર FDAએ અમદાવાદ સ્થિત [Cadila Pharmaceuticals](https://www.cadilapharma.com/?utm_source=chatgpt.com)ની Aciloc 150 Plus અને Aciloc 300 Plus દવાઓના વેચાણ અને વિતરણ પર પ્રતિબંધાત્મક કાર્યવાહી કરી છે.
પુણે, નાગપુર અને ભિવંડીના કંપનીના Carrying and Forwarding Agent—CFA ગોડાઉનોમાં 9 અને 10 જુલાઈએ હાથ ધરાયેલી તપાસ દરમિયાન કુલ ₹2,45,37,490ના સ્ટોકનું વેચાણ-વિતરણ રોકવામાં આવ્યું હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.
આ કાર્યવાહીનું કારણ કોઈ દવા “નકલી” કે “ઝેરી” હોવાનું જાહેર થયેલું નથી. મુખ્ય મુદ્દો અલગ Active Pharmaceutical Ingredients ધરાવતી દવાઓના અત્યંત મળતા બ્રાન્ડ નામ અને પેકેજિંગથી સર્જાઈ શકે તેવો ગંભીર મેડિકેશન-એરરનો ખતરો છે.
‘Aciloc’ અને ‘Aciloc Plus’—માત્ર ‘+’નું અંતર, પરંતુ દવાનો ઘટક અલગ
FDAના જણાવ્યા અનુસાર જૂની Aciloc 150 અને Aciloc 300માં Ranitidine સક્રિય ઘટક છે, જ્યારે Aciloc 150 Plus અને Aciloc 300 Plusમાં Famotidine છે. બંને અલગ સક્રિય ઔષધીય ઘટકો છે. છતાં નવા ઉત્પાદનમાં બ્રાન્ડ નામ અને આર્ટવર્ક લગભગ સમાન રાખીને મુખ્યત્વે “+” ચિહ્ન ઉમેરવામાં આવ્યું હોવાનો FDAનો વાંધો છે. કંપનીની પોતાની વેબસાઇટ પણ Aciloc 150/300 માટે Ranitidine દર્શાવે છે.
FDAના મતે જૂની Ranitidine આધારિત અને નવી Famotidine આધારિત દવાઓ એક જ સમયે બજારમાં ઉપલબ્ધ હોવાથી ડૉક્ટર, ફાર્માસિસ્ટ અથવા દર્દી દ્વારા ભૂલથી અલગ દવા પસંદ કે આપવામાં આવવાની શક્યતા ઊભી થઈ શકે છે. આ જ કારણસર FDAએ કાર્યવાહી જાહેર કરી છે.
ઉપલબ્ધ વિગતો મુજબ પુણેમાં આશરે ₹89.45 લાખ, નાગપુરમાં ₹98.71 લાખ અને ભિવંડીમાં ₹57.20 લાખનો સ્ટોક કાર્યવાહી હેઠળ આવ્યો છે. કુલ આંકડો ₹2.45 કરોડથી વધુ થાય છે.
FDAએ બજારમાં ઉપલબ્ધ Aciloc 150, Aciloc 150 Plus, Aciloc 300 અને Aciloc 300 Plusના સ્ટોકને પરત મંગાવવાની સૂચના આપી હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે, જ્યારે Plus વેરિઅન્ટના વેચાણ-વિતરણ પર પ્રતિબંધાત્મક કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે. વધુ તપાસ બાદ Drugs and Cosmetics Act, 1940 હેઠળ આગળની કાયદાકીય કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
હવે સવાલ દક્ષિણ ગુજરાત અને સંઘપ્રદેશનો પણ
અહીંથી સ્થાનિક સ્તરે મહત્વનો સવાલ ઊભો થાય છે. વાપી, સુરત, દમણ અને સેલવાસના મેડિકલ સ્ટોર્સ, સ્ટોકિસ્ટો અને ડિસ્ટ્રિબ્યુશન ચેનલમાં આ ચાર બ્રાન્ડનો કેટલો સ્ટોક ઉપલબ્ધ છે?
મહારાષ્ટ્રની કાર્યવાહીનો અર્થ આપમેળે એવો નથી કે ગુજરાત કે દમણ–દાદરા નગર હવેલીમાં પણ કાયદેસર પ્રતિબંધ લાગુ થઈ ગયો છે. પરંતુ મહારાષ્ટ્ર FDAએ જે દર્દી સલામતી અને બ્રાન્ડ-કન્ફ્યુઝનનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે, તે રાજ્યની સરહદે અટકતો નથી. તેથી હવે સવાલ છે કે ગુજરાત FDCA તથા દાદરા અને નગર હવેલી અને દમણ-દીવનું સંબંધિત ડ્રગ કંટ્રોલ તંત્ર સ્થાનિક બજારમાં સ્ટોક અને લેબલિંગ અંગે તપાસ કરશે કે કેમ?
₹250 કરોડની ‘બદલી લોબી’ના આરોપ વચ્ચે કાર્યવાહીથી ફરી ગરમાયો મુદ્દો
આ કાર્યવાહીનો રાજકીય સંદર્ભ પણ ચર્ચાસ્પદ છે. 24 જૂન 2026ના રોજ મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભામાં NCP (શરદચંદ્ર પવાર)ના ધારાસભ્ય જિતેન્દ્ર આવ્હાડે આરોપ મૂક્યો હતો કે તુકારામ મુંઢેની બદલી કરાવવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય ડ્રગ લોબી, મેડિકલ કંપનીઓ અને અન્ય હિતધારકો દ્વારા ₹250 કરોડ એકત્ર કરવામાં આવ્યા છે. આ એક રાજકીય આરોપ છે અને તેની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ કે તપાસનું અંતિમ તારણ જાહેર થયેલું નથી.
એટલે Cadila સામેની હાલની કાર્યવાહીને ₹250 કરોડના આરોપ સાથે સીધી રીતે જોડવી યોગ્ય નહીં બને. જોકે, આવ્હાડના અગાઉના આરોપો અને હવે મોટી ફાર્મા કંપનીના જાણીતા બ્રાન્ડ સામે FDAની કાર્યવાહી—આ બંને ઘટનાઓને કારણે તુકારામ મુંઢેની કાર્યશૈલી અને ફાર્મા ક્ષેત્ર પરની નિયમનકારી કડકાઈ ફરી ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવી છે.
તુકારામ મુંઢેનો સ્પષ્ટ સંદેશ :- મુંઢેના નિવેદન મુજબ, દવાના નામને કારણે ડૉક્ટર, ફાર્માસિસ્ટ કે દર્દીમાં ગૂંચવણ ઊભી થાય અને ખોટી દવા મળવાની શક્યતા સર્જાય તો તે ગંભીર જાહેર આરોગ્યનો મુદ્દો છે. દવાઓના બ્રાન્ડિંગ, લેબલિંગ અને માર્કેટિંગના નિયમોનું પાલન દર્દીની સલામતી માટે અનિવાર્ય હોવાનું તેમણે જણાવ્યું છે.
