મુંબઈથી લાતુર સુધી FDAની કાર્યવાહી વચ્ચે મોટો સવાલ: વલસાડ, સુરત, દમણ અને સેલવાસ સુધી પણ શંકાસ્પદ દૂધનું નેટવર્ક ફેલાયેલું હોવાની ચર્ચા, તો સ્થાનિક તંત્ર ક્યારે જાગશે?
મુંબઈ/વલસાડ: મહારાષ્ટ્રમાં દૂધ અને ડેરી ઉત્પાદનોની ગુણવત્તા તથા સ્વચ્છતાને લઈને ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન (FDA) દ્વારા મુંબઈના ઘાટકોપર, અહિલ્યાનગરના શ્રીગોંદા, જળગાંવના ચાલીસગાંવ અને લાતુરના રેણાપુર એમ ચાર વિસ્તારોમાં કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવી હોવાનું સામે આવ્યું છે.
ઉપલબ્ધ વિગતો અનુસાર કુલ 1,952 લિટર કાચું, ગાયનું, મિશ્ર અને ભેંસનું દૂધ તપાસ, જપ્તી અથવા નષ્ટ કરવાની કાર્યવાહીના દાયરામાં આવ્યું હતું. આ ઉપરાંત ઘાટકોપરમાં 160 કિલો બાસુંદી અને 160 કિલો આઇસક્રીમ સહિત કુલ 530 કિલો/લિટરનો ડેરી જથ્થો જપ્ત કરવામાં આવ્યો હતો. જાહેર કરાયેલી કિંમતોનો સરવાળો કરીએ તો કુલ ₹1,62,522નો દૂધ અને ડેરી ઉત્પાદનોનો જથ્થો કાર્યવાહી હેઠળ આવ્યો હતો. ઘાટકોપરમાં એક ડેરીનું લાઇસન્સ સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યું, અહિલ્યાનગર અને જળગાંવમાં શંકાસ્પદ ગુણવત્તા તથા અસ્વચ્છ સંગ્રહને લઈને દૂધ જપ્ત કરાયું, જ્યારે લાતુરમાં 238 લિટર શંકાસ્પદ ભેંસનું દૂધ સ્થળ પર જ નષ્ટ કરવામાં આવ્યું હોવાનું જણાવાયું છે.
મુંબઈના ઘાટકોપર વિસ્તારમાં આવેલી M/s Gautam Dairy ખાતે FDA દ્વારા તપાસ હાથ ધરવામાં આવી હતી. ઉપલબ્ધ વિગતો મુજબ અહીંથી કુલ 530 કિલો/લિટર જેટલો ₹79,120ની કિંમતનો જથ્થો જપ્ત કરવામાં આવ્યો હતો. તેમાં 160 કિલો બાસુંદી, 210 લિટર કાચું દૂધ અને 160 કિલો આઇસક્રીમનો સમાવેશ થતો હોવાનું જણાવાયું છે.
તપાસ દરમિયાન ત્રણ સત્તાવાર નમૂનાઓ પરીક્ષણ માટે લેવામાં આવ્યા હતા. લેબલિંગના નિયમોમાં કથિત ખામી, અસ્વચ્છ સંગ્રહ વ્યવસ્થા અને જરૂરી કોલ્ડ-ચેઇન તાપમાન જાળવવામાં નિષ્ફળતા જેવા મુદ્દાઓને કારણે ડેરીનું લાઇસન્સ તાત્કાલિક સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યું હોવાનું ઉપલબ્ધ વિગતોમાં જણાવાયું છે.
અહિલ્યાનગર જિલ્લાના શ્રીગોંદા વિસ્તારમાં બે ડેરી એકમો સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી. સિદ્ધેશ્વર મિલ્ક પ્રોડક્ટ્સ, માધવગાંવમાંથી 118 લિટર ગાયનું દૂધ, કિંમત અંદાજે ₹4,484, જ્યારે શિવામૃત મિલ્ક એન્ડ મિલ્ક પ્રોડક્ટ્સ, વિસાપુરમાંથી 1,148 લિટર ગાયનું દૂધ, કિંમત અંદાજે ₹48,216, જપ્ત કરવામાં આવ્યું હોવાનું જણાવાયું છે.
બંને સ્થળોએ દૂધની ગુણવત્તા અંગે શંકા અને અસ્વચ્છ સંગ્રહ વ્યવસ્થાને પગલે કાર્યવાહી કરવામાં આવી હોવાનું સામે આવ્યું છે.
જળગાંવ જિલ્લાના ચાલીસગાંવમાં હેમરાજ ડેરી ફાર્મ, દૂધસાગર રોડ ખાતે અચાનક તપાસ કરવામાં આવી હતી. અહીંથી 238 લિટર મિશ્ર દૂધ, જેની કિંમત અંદાજે ₹14,280, જપ્ત કરવામાં આવ્યું હોવાનું જણાવાયું છે. શંકાસ્પદ ગુણવત્તા અને અસ્વચ્છ સંગ્રહને પગલે આ કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી.
લાતુર જિલ્લાના રેણાપુર વિસ્તારમાં FDA દ્વારા MH-44-V-3523 નંબરના દૂધ પરિવહન વાહનની તપાસ કરવામાં આવી હતી. વાહનમાં રહેલું 238 લિટર ભેંસનું દૂધ, જેની અંદાજિત કિંમત ₹16,422 હતી, તે ભેળસેળયુક્ત અથવા દૂષિત હોવાની શંકાને આધારે સમગ્ર જથ્થો સ્થળ પર જ નષ્ટ કરવામાં આવ્યો હોવાનું જણાવાયું છે.
સામે આવેલા ફોટામાં પણ દૂધનો જથ્થો બહાર કાઢીને નષ્ટ કરવાની કાર્યવાહી જોવા મળે છે.
મહારાષ્ટ્રમાં એક પછી એક સ્થળે થઈ રહેલી કાર્યવાહી વચ્ચે હવે દક્ષિણ ગુજરાત અને સંઘપ્રદેશને લઈને પણ ગંભીર સવાલો ઊભા થઈ રહ્યા છે. સ્થાનિક સૂત્રોમાં એવી ચર્ચા છે કે શંકાસ્પદ અથવા નિયમવિરુદ્ધ દૂધના સપ્લાય અને વિતરણ સાથે સંકળાયેલું નેટવર્ક વલસાડ, સુરત તેમજ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ દમણ અને દાદરા-નગર હવેલીના સેલવાસ વિસ્તાર સુધી પણ ફેલાયેલું હોઈ શકે છે. જોકે, આ દાવાની સત્તાવાર પુષ્ટિ થઈ નથી અને કોઈ ચોક્કસ સપ્લાયર કે ડેરી સામે પુરાવા વિના આરોપ મૂકવો યોગ્ય નહીં ગણાય.
પરંતુ સવાલ એ છે કે જો પડોશી મહારાષ્ટ્રમાં FDA દૂધના વાહનો રોકીને તપાસ કરી શકે, ડેરીઓમાં અચાનક દરોડા પાડી શકે, નમૂનાઓ લઈ શકે અને નિયમભંગ સામે લાઇસન્સ સસ્પેન્ડ કરી શકે, તો વલસાડ, સુરત, દમણ અને સેલવાસમાં આવી સઘન અને જાહેર દેખાતી કાર્યવાહી કેમ જોવા મળતી નથી?
આ વિસ્તારોમાં રોજ કેટલું દૂધ બહારથી આવે છે? દૂધ ક્યાંથી આવે છે? પરિવહન દરમિયાન કોલ્ડ-ચેઇન જળવાય છે કે નહીં? નાના-મોટા ડેરી એકમો અને છૂટક વિક્રેતાઓ પાસેથી નિયમિત નમૂનાઓ લેવામાં આવે છે કે નહીં? છેલ્લા એક વર્ષમાં કેટલા નમૂનાઓ લેવાયા, કેટલા નિષ્ફળ ગયા અને કેટલા કેસમાં કાર્યવાહી થઈ? આ તમામ પ્રશ્નોના જવાબ સંબંધિત ફૂડ સેફ્ટી વિભાગો અને સ્થાનિક પ્રશાસને જાહેર કરવા જોઈએ.
સામાન્ય રીતે તહેવારો દરમિયાન મીઠાઈ, માવો અને દૂધના નમૂનાઓ લેવાની કાર્યવાહી ચર્ચામાં આવે છે. પરંતુ દૂધ તો લાખો લોકોના રોજિંદા આહારનો ભાગ છે. ખાસ કરીને બાળકો, વૃદ્ધો અને પરિવારો દ્વારા રોજિંદા ઉપયોગમાં લેવાતા દૂધની ગુણવત્તાની તપાસ વર્ષભર નિયમિત અને પારદર્શક રીતે થવી જરૂરી છે.
મહારાષ્ટ્રની તાજેતરની કાર્યવાહી બાદ હવે વલસાડ, સુરત, દમણ અને સેલવાસના જવાબદાર વિભાગો પણ દૂધના ઉત્પાદન, પરિવહન, સંગ્રહ અને વેચાણની સમગ્ર સપ્લાય ચેઇનની તપાસ હાથ ધરે તેવી માંગ ઊભી થઈ શકે છે.
જપ્ત કરાયેલો દરેક જથ્થો ભેળસેળયુક્ત હતો એવું અંતિમ લેબોરેટરી રિપોર્ટ વિના કહી શકાય નહીં. કેટલાક સ્થળોએ શંકાસ્પદ ગુણવત્તા, અસ્વચ્છ સંગ્રહ અને નિયમોના કથિત ઉલ્લંઘનને આધારે કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે, જ્યારે લાતુરમાં શંકાસ્પદ દૂધનો જથ્થો નષ્ટ કરવામાં આવ્યો હોવાનું ઉપલબ્ધ વિગતોમાં જણાવાયું છે.
દૂધને સંપૂર્ણ આહાર માનવામાં આવે છે, પરંતુ તેની ગુણવત્તા, સંગ્રહ કે સપ્લાય ચેઇનમાં થતી બેદરકારી સીધી ગ્રાહકોના આરોગ્ય સાથે જોડાયેલી છે. મહારાષ્ટ્રમાં શરૂ થયેલી કાર્યવાહી બાદ હવે સૌથી મોટો સવાલ એ છે—શું વલસાડ, સુરત, દમણ અને સેલવાસમાં પણ દૂધની સપ્લાય ચેઇનની સઘન તપાસ થશે?
નોંધ: વલસાડ, સુરત, દમણ અને સેલવાસ સુધી નેટવર્ક ફેલાયેલું હોવાની વાત સૂત્રો અને સ્થાનિક સ્તરની ચર્ચા આધારિત છે; તેની સ્વતંત્ર અથવા સત્તાવાર પુષ્ટિ હજુ થઈ નથી. કોઈ ચોક્કસ વ્યક્તિ, બ્રાન્ડ કે સંસ્થાને પુરાવા વિના આ નેટવર્ક સાથે જોડવામાં આવી નથી.
Photo Courtesy: Social Media | Source: X – @netwadhuri
