ગીતાનો ઉપસંહાર: સફળતાના 5 સૂત્રો અને કૃષ્ણનું અંતિમ આશ્વાસન
અર્જુન હવે ગીતાના અંતિમ પડાવ પર છે. તે ‘સંન્યાસ’ (બધું છોડી દેવું) અને ‘ત્યાગ’ વચ્ચેનો સાચો તફાવત પૂછે છે. શ્રીકૃષ્ણ આ છેલ્લા સંવાદમાં મનુષ્યના કર્મો, બુદ્ધિ અને સુખના પ્રકારો સમજાવીને અર્જુનની બધી જ શંકાઓ દૂર કરે છે.
ઘણા લોકોને લાગે છે કે સંન્યાસ એટલે ઘર-બાર છોડી દેવું. પણ કૃષ્ણ કહે છે કે સાચો ત્યાગી તે છે જે કર્મ નથી છોડતો, પણ કર્મના ‘ફળ’ ની આશા છોડી દે છે.
- યજ્ઞ, દાન અને તપ જેવા કર્મો ક્યારેય ન છોડવા જોઈએ, કારણ કે તે મનને પવિત્ર કરે છે.
- માત્ર અહંકાર અને સ્વાર્થનો ત્યાગ એ જ સાચો ત્યાગ છે.
- 1. અધિષ્ઠાન (શરીર): કાર્ય કરવાનું સ્થાન.
- 2. કર્તા: કામ કરનાર વ્યક્તિ.
- 3. કરણ: કાર્ય કરવાનાં સાધનો.
- 4. ચેષ્ટા: મહેનત અથવા પ્રયત્નો.
- 5. દૈવ (નસીબ/ઈશ્વરની ઈચ્છા): સૌથી મહત્વનું પરિબળ.
જ્યારે મનુષ્ય આ સમજે છે, ત્યારે તેનામાંથી ‘હું જ આ કામ કરું છું’ એવો ખોટો અહંકાર મટી જાય છે.
- સાત્વિક સુખ: જે શરૂઆતમાં ઝેર જેવું લાગે પણ અંતે અમૃત જેવું હોય (દા.ત. શિસ્ત, મહેનત, અભ્યાસ).
- રાજસિક સુખ: જે શરૂઆતમાં અમૃત જેવું લાગે પણ અંતે ઝેર જેવું (દા.ત. ક્ષણિક ભોગ-વિલાસ).
- તામસિક સુખ: જે આદિથી અંત સુધી અંધકાર અને આળસમાં રાખે.
અંતે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ ગીતાનો સૌથી મોટો મંત્ર આપે છે:
સર્વધર્માન્પરિત્યજ્ય મામેકં શરણં વ્રજ |
અહં ત્વા સર્વપાપેભ્યો મોક્ષયિષ્યામિ મા શુચઃ ||
બધા જ ધર્મો (ચિંતાઓ અને સામાજિક ગૂંચવણો) છોડીને તું માત્ર મારા શરણે આવી જા. હું તને તમામ પાપો અને ચિંતાઓમાંથી મુક્ત કરીશ, તું શોક ન કર.
અધ્યાયના અંતે સંજય ધૃતરાષ્ટ્રને કહે છે કે:
યત્ર યોગેશ્વરઃ કૃષ્ણો યત્ર પાર્થો ધનુર્ધરઃ |
તત્ર શ્રીર્વિજયો ભૂતિધ્રુવા નીતિર્મતિર્મમ ||
જ્યાં યોગેશ્વર શ્રીકૃષ્ણ છે અને જ્યાં ગાંડિવધારી અર્જુન (કર્મશીલ મનુષ્ય) છે, ત્યાં જ શ્રી, વિજય, વિભૂતિ અને અટલ નીતિ હોય છે.
ગીતા કોઈ ધર્મગ્રંથ માત્ર નથી, પણ જીવન જીવવાની આર્ટ છે.
1 થી 18 અધ્યાયની આ યાત્રા તમને કેવી લાગી? કયા અધ્યાયે તમારા જીવનને સ્પર્શ કર્યો? કોમેન્ટમાં ચોક્કસ જણાવશો.
