Auranga Times | Signature Research Series
“કેટલાક લોકો જીવતા ઇતિહાસ લખે છે… અને કેટલાક પોતાના બલિદાનથી આખા દેશનો ઇતિહાસ બદલી નાખે છે.”
ભારતના સ્વાતંત્ર્ય પછી દેશ સામેનો સૌથી મોટો પ્રશ્ન હતો – શું રાજ્યો ભાષાના આધારે બનવા જોઈએ? આ પ્રશ્નનો જવાબ રાજકીય ચર્ચાઓથી નહીં, પરંતુ એક વ્યક્તિના બલિદાનથી મળ્યો. તે વ્યક્તિ હતા અમરજીવી પોટ્ટી શ્રીરામુલુ.
તેમણે અલગ તેલુગુ ભાષી રાજ્યની માંગ સાથે અનિશ્ચિત ઉપવાસ શરૂ કર્યો. 58 દિવસ સુધી અન્નનો ત્યાગ કર્યા બાદ તેમનું અવસાન થયું. ત્યારબાદ જે બન્યું તે ભારતના ઇતિહાસમાં અભૂતપૂર્વ હતું.
પોટ્ટી શ્રીરામુલુ કોણ હતા?
- જન્મ: 16 માર્ચ 1901
- તેઓ મહાત્મા ગાંધીના વિચારોમાંથી પ્રેરિત સમાજસેવક હતા. હરિજન સેવા, સામાજિક સમાનતા અને તેલુગુ ભાષી લોકોના હકો માટે તેઓ લાંબા સમયથી કાર્યરત હતા.
અલગ રાજ્યની માંગ કેમ ઊભી થઈ?
સ્વાતંત્ર્ય પછી તેલુગુ ભાષી વિસ્તારો મદ્રાસ રાજ્યનો ભાગ હતા. સ્થાનિક લોકોનું માનવું હતું કે: ભાષા અને સંસ્કૃતિને યોગ્ય સ્થાન મળતું નથી. વહીવટી નિર્ણયો સ્થાનિક જરૂરિયાતો મુજબ થતા નથી. અલગ તેલુગુ રાજ્યથી વિકાસને ગતિ મળશે.
ઐતિહાસિક ઉપવાસ
- શરૂઆત: 19 ઓક્ટોબર 1952
- સ્થળ: મદ્રાસ (હાલનું ચેન્નાઈ)
- કેન્દ્ર સરકાર: ભારત સરકાર
- વડાપ્રધાન: પંડિત જવાહરલાલ નેહરુ
58 દિવસનો સંકલ્પ
ઉપવાસ લાંબો ચાલતો ગયો. દેશભરમાં ચિંતા વધતી ગઈ. તેમની તબિયત સતત બગડતી ગઈ, છતાં તેમણે માંગમાંથી પીછેહઠ ન કરી.
15 ડિસેમ્બર 1952
58 દિવસના ઉપવાસ બાદ પોટ્ટી શ્રીરામુલુનું અવસાન થયું. આ સમાચાર ફેલાતા જ આંધ્ર વિસ્તારમાં ભારે જનઆક્રોશ ફાટી નીકળ્યો. વિરોધ પ્રદર્શન, હડતાળો અને હિંસક ઘટનાઓ સામે આવી.
શરૂઆતમાં કેન્દ્ર સરકાર અલગ રાજ્યની માંગ અંગે સાવચેત હતી. પરંતુ શ્રીરામુલુના અવસાન પછી ઉભા થયેલા જનદબાણ વચ્ચે વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નેહરુએ અલગ આંધ્ર રાજ્યની રચનાની જાહેરાત કરી. 1 ઓક્ટોબર 1953ના રોજ આંધ્ર રાજ્ય અસ્તિત્વમાં આવ્યું.
માત્ર એક રાજ્ય નહીં… આખો દેશ બદલાયો
આ ઘટના પછી ભાષાવાર રાજ્યોની માંગ દેશભરમાં મજબૂત બની. કેન્દ્ર સરકારે States Reorganisation Commissionની રચના કરી. તેની ભલામણોના આધારે 1956માં States Reorganisation Act અમલમાં આવ્યો.
આજે ભારતના રાજ્યોની રચનામાં ભાષાકીય આધારનો જે માળખો જોવા મળે છે, તેમાં પોટ્ટી શ્રીરામુલુના બલિદાનનો ઐતિહાસિક ફાળો માનવામાં આવે છે.
Auranga Analysis : ભારતના ઇતિહાસમાં ઘણા ઉપવાસ થયા. કેટલાકે નૈતિક સંદેશ આપ્યો. કેટલાકે કાયદા બદલાવ્યા. પરંતુ પોટ્ટી શ્રીરામુલુનો ઉપવાસ એવો હતો જેના સીધા પ્રભાવથી દેશની વહીવટી રચનામાં મોટો ફેરફાર આવ્યો. આ ઘટના દર્શાવે છે કે લોકશાહીમાં જનદબાણ અને રાજકીય નિર્ણય વચ્ચેનો સંબંધ કેટલો શક્તિશાળી બની શકે.
ઇતિહાસનો સૌથી મોટો પાઠ
એક વ્યક્તિનું બલિદાન ક્યારેક લાખો લોકોના ભવિષ્યને નવી દિશા આપે છે. પોટ્ટી શ્રીરામુલુનું નામ માત્ર આંધ્ર પ્રદેશના ઇતિહાસમાં નહીં, પરંતુ ભારતના રાષ્ટ્રીય ઇતિહાસમાં સન્માનપૂર્વક યાદ કરવામાં આવે છે.
આગળના ભાગમાં… અનશનની આગ – ભાગ 5
ઇરોમ શર્મિલા: 16 વર્ષનો અનશન… વિશ્વના સૌથી લાંબા રાજકીય ઉપવાસની અસાધારણ ગાથા.
