“જ્યારે નદી બચાવવાની લડાઈમાં એક સંતે પોતાનું જીવન દાવ પર મૂકી દીધું…”
અનશનની આગની આ શ્રેણીમાં આપણે અત્યાર સુધી ગાંધીજી, જતિન દાસ, પોટ્ટી શ્રીરામુલુ, ઇરોમ શર્મિલા અને અન્ના હજારે જેવા ઐતિહાસિક અનશનો વિશે જાણ્યું.
પરંતુ ભારતના ઇતિહાસમાં એક એવા સંત પણ થયા, જેણે સત્તા મેળવવા માટે નહીં, ચૂંટણી જીતવા માટે નહીં, પરંતુ ગંગા માતાને બચાવવા માટે પોતાનું જીવન સમર્પિત કર્યું. તે હતા સ્વામી નિગમાનંદ સરસ્વતી.
ગંગા બચાવવાની લડાઈ વર્ષ 2011.
હરિદ્વાર નજીક ગંગાના કિનારે ગેરકાયદે ખનન ચાલી રહ્યું હતું. સંતો અને પર્યાવરણપ્રેમીઓ વર્ષોથી વિરોધ કરી રહ્યા હતા. સ્વામી નિગમાનંદે કહ્યું— “જો ગંગા જીવશે તો ભારત જીવશે.” અને ત્યારથી શરૂ થયું તેમનું આમરણ અનશન.
115 દિવસનું અનશન ફેબ્રુઆરી 2011માં તેમણે ખોરાકનો સંપૂર્ણ ત્યાગ કર્યો.
- માગ માત્ર એક
- ગેરકાયદે ખનન બંધ કરો
- ગંગાને બચાવો
- માફિયાઓ સામે કાર્યવાહી કરો.
દિવસો પસાર થતા ગયા… શરીર નબળું પડતું ગયું… પરંતુ અનશન ચાલુ રહ્યું. રહસ્યમય પરિસ્થિતિ. અનશન દરમિયાન તેમની તબિયત અચાનક વધુ ખરાબ થઈ. તેમને હોસ્પિટલમાં ખસેડવામાં આવ્યા. 14 જૂન 2011ના રોજ તેમનું અવસાન થયું.
સંત સમાજે આરોપ લગાવ્યો કે તેમને ઝેર આપવામાં આવ્યું હતું. આ મુદ્દે ભારે વિવાદ થયો અને તપાસની માંગ ઉઠી. તેમના મૃત્યુ પછી ગંગા બચાવો અભિયાનને નવી ગતિ મળી. પર્યાવરણના મુદ્દા રાષ્ટ્રીય ચર્ચાનો વિષય બન્યા. ગેરકાયદે ખનન સામે અનેક સ્થળોએ વિરોધ શરૂ થયો.
અનશનની આગ શું કહે છે?
સ્વામી નિગમાનંદનું અનશન આપણને યાદ અપાવે છે કે, ક્યારેક સૌથી મોટો સંઘર્ષ સત્તા માટે નહીં, પરંતુ પ્રકૃતિ માટે હોય છે.
Auranga Analysis :- સ્વામી નિગમાનંદનો પ્રશ્ન માત્ર ગંગાનો નહોતો. તે પ્રશ્ન હતો વિકાસ અને પર્યાવરણ વચ્ચે સંતુલન કેવી રીતે જાળવવું?
આજે પણ દેશભરમાં નદીઓ, જંગલો અને પર્વતો માટે સંઘર્ષ ચાલુ છે. તેમનું બલિદાન આ ચર્ચાનો મહત્વપૂર્ણ અધ્યાય છે.
Timeline
- ફેબ્રુઆરી 2011 — ગંગા બચાવવા આમરણ અનશન શરૂ
- ફેબ્રુઆરી–જૂન 2011 — સતત 115 દિવસ ઉપવાસ
- 14 જૂન 2011 — હોસ્પિટલમાં અવસાન
- ત્યારબાદ — ગંગા સંરક્ષણ મુદ્દે દેશવ્યાપી ચર્ચા
ભાગ 8માં… મેધા પાટકર: જ્યારે નર્મદાના કિનારે અનશન બન્યું વિકાસ સામેનો સૌથી મોટો પ્રશ્ન…
