જ્યારે લોકશાહીમાં પ્રશ્ન પૂછનાર રસ્તા પર ઉતરે… ત્યારે ઇતિહાસ માત્ર લખાતો નથી, સર્જાય પણ છે

અનશનની આગ – (ભાગ – 10A) એક વ્યક્તિની ભૂખ… આખા દેશનો આક્રોશ

સોનમ વાંગચૂકથી શરૂ થયેલી ચિંગારી કેવી રીતે યુવાનો, વિદ્યાર્થીઓ અને દિલ્હીની સડકો સુધી પહોંચી?

ભારતના ઇતિહાસમાં અનશન માત્ર ભૂખ્યા રહેવાનું સાધન નથી રહ્યું. તે સત્યાગ્રહનું પ્રતીક છે. મહાત્મા ગાંધીથી લઈને પોટ્ટી શ્રીરામુલુ, ઇરોમ શર્મિલા, અન્ના હજારે અને અન્ય અનેક લોકોએ ઉપવાસને અહિંસક દબાણના માધ્યમ તરીકે ઉપયોગ કર્યો.

વર્ષ 2026માં ફરી એકવાર દેશે લાંબી ભૂખ હડતાળ જોઈ. આ વખતે કેન્દ્રમાં હતા સોનમ વાંગચૂક. પરંતુ આ અનશન માત્ર એક વ્યક્તિનું નહોતું. તે ધીમે ધીમે યુવાનો, વિદ્યાર્થીઓ અને વિવિધ નાગરિક જૂથોના આંદોલનમાં બદલાતું ગયું. દિલ્હીના જંતર-મંતરથી સંસદ માર્ગ સુધીનો આ પ્રવાસ માત્ર વિરોધ નહોતો—તે લોકશાહી, જવાબદારી અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા અંગેના પ્રશ્નો પણ ઊભા કરતો રહ્યો.

સોનમ વાંગચૂક કોણ?

સોનમ વાંગચૂકને ઘણા લોકો ફિલ્મ 3 Idiots સાથે જોડાયેલા શિક્ષણ પ્રેરણાસ્ત્રોત તરીકે ઓળખે છે, પરંતુ તેમનું કાર્ય તેનાથી ઘણું વિશાળ છે.

તેઓ એક એન્જિનિયર, શિક્ષણ સુધારક અને પર્યાવરણ કાર્યકર છે. લદ્દાખમાં વૈકલ્પિક શિક્ષણ, હિમાલયના પર્યાવરણ અને ટકાઉ વિકાસ માટે તેમણે વર્ષો સુધી કામ કર્યું છે. તેમની જાહેર છબી એક એવા વ્યક્તિની રહી છે જે અહિંસક માર્ગે પોતાના વિચારો રજૂ કરે છે.

જૂન 2026માં સોશ્યલ મીડિયા પર CJP મૂવમેન્ટ શરૂ થઈ જેઓએ શિક્ષા પ્રણાલીમાં ચાલતી ધાંધલી પર અવાજ ઉઠાવ્યો. જેને સોનમ વાંગચૂકે સમર્થન આપ્યું. જૂન 2026ના અંતમાં દિલ્હીના જંતર-મંતર પર સોનમ વાંગચૂકે અનિશ્ચિતકાલીન ભૂખ હડતાળ શરૂ કરી. શરૂઆતમાં આ એક મર્યાદિત વિરોધ લાગતો હતો. પરંતુ થોડા જ દિવસોમાં સોશિયલ મીડિયા પર હજારો પોસ્ટ, વીડિયો અને ચર્ચાઓ શરૂ થઈ. દેશના અલગ-અલગ શહેરોમાં વિદ્યાર્થીઓ, શિક્ષકો અને નાગરિકો દ્વારા સમર્થન વ્યક્ત થવા લાગ્યું.

આંદોલન આગળ વધતાં Cockroach Janta Party (CJP) નામના યુવા જૂથે ખુલ્લું સમર્થન જાહેર કર્યું. તેમનું કહેવું હતું કે આ લડાઈ માત્ર સોનમ વાંગચૂકની નથી, પરંતુ સામાન્ય નાગરિકના પ્રશ્નો, પારદર્શિતા અને જવાબદારી માટેની લડાઈ છે. CJPના કાર્યકર્તાઓએ દિલ્હીમાં સતત ઉપસ્થિતિ રાખી. જંતર-મંતર પર કાર્યક્રમો યોજાયા. સોશિયલ મીડિયા પર અભિયાન શરૂ થયું. ત્યારબાદ આંદોલન વધુ રાષ્ટ્રીય ચર્ચાનો વિષય બન્યું.

ભારતમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં વિદ્યાર્થીઓ અનેક મુદ્દાઓ પર રસ્તા પર ઉતર્યા છે. સોનમ વાંગચૂકના અનશન દરમિયાન પણ ઘણા વિદ્યાર્થીઓએ સોશિયલ મીડિયા અભિયાન ચલાવ્યું. કેટલાકે પ્રતીકાત્મક ઉપવાસ કર્યા. ઘણા યુવાનો દિલ્હી પહોંચ્યા. કેટલાક માત્ર એક પ્રશ્ન પૂછતા હતા—

“જો લોકશાહીમાં પ્રશ્ન પૂછવાની પણ જગ્યા ન રહે, તો પછી નાગરિક શું કરે?”

દિલ્હીની હવા બદલાતી ગઈ…

શરૂઆતમાં આ માત્ર એક અનશન હતું. પછી તે જંતર-મંતરનું જનઆંદોલન બન્યું. ત્યારબાદ વિવિધ વિદ્યાર્થી સંગઠનો, નાગરિક જૂથો અને સ્વયંસેવકો જોડાયા. દરરોજ ભીડ વધવા લાગી. મીડિયાનું ધ્યાન પણ વધવા લાગ્યું. સરકાર માટે પણ આંદોલન હવે માત્ર એક વ્યક્તિનો વિરોધ રહ્યો નહોતો.

સોશિયલ મીડિયાએ બદલ્યો સમગ્ર ખેલ

જો ગાંધીજીના સમયમાં અખબારો માધ્યમ હતા… જો અન્ના હજારેના સમયમાં ટીવી મુખ્ય માધ્યમ હતું… તો સોનમ વાંગચૂકના અનશનમાં સૌથી મોટું હથિયાર બન્યું સોશિયલ મીડિયા લાઇવ વીડિયો… રીલ્સ… યુટ્યુબ… X પર સતત ચર્ચા… હજારો યુવાનોને એકબીજા સાથે જોડતા રહ્યા.

દેશ એક પ્રશ્ન પૂછતો હતો… આંદોલનને સમર્થન આપનારા લોકો પૂછતા હતા— શું અહિંસક વિરોધને પૂરતી જગ્યા મળી રહી છે?

બીજી તરફ સરકારનું કહેવું હતું કે જાહેર વ્યવસ્થા, કાયદો અને સુરક્ષા જાળવવાની જવાબદારી પણ એટલી જ મહત્વની છે.

આ બંને દૃષ્ટિકોણ વચ્ચેની ખેંચતાણ આખા આંદોલનનું કેન્દ્રબિંદુ બની. જંતર-મંતરની શાંતિ હવે દિલ્હીની સડકો સુધી પહોંચવાની હતી. “CJP”એ “ચલો સંસદ”નું આહ્વાન કર્યું. હજારો લોકો આગળ વધ્યા. દિલ્હી પોલીસે બેરિકેડ ગોઠવ્યા. અને પછી જે બન્યું… તે આખા દેશે ટીવી સ્ક્રીન અને મોબાઇલમાં જીવંત જોયું.

આગળના ભાગમાં (10B)

• “ચલો સંસદ”થી લઈને દિલ્હી પોલીસની કાર્યવાહી સુધીની મિનિટ-ટુ-મિનિટ કહાની.
• શું થયું બેરિકેડ્સ પર?
• પોલીસે શું કહ્યું?
• આંદોલનકારીઓના આરોપો શું હતા?
• CJP નેતાઓની ભૂમિકા શું હતી?
• સોનમ વાંગચૂકને હોસ્પિટલ કેમ ખસેડવામાં આવ્યા?
• અને આખરે સરકાર અને CJP વચ્ચે શું વાતચીત થઈ?

ચાલુ રહેશે…