15 ઓગસ્ટ એટલે માત્ર ભારતનો સ્વતંત્રતા દિવસ નહીં. ઇતિહાસના પાનાં ખોલીએ તો ખબર પડે છે કે આ તારીખે ભારત અને દુનિયામાં એવી અનેક ઘટનાઓ બની છે, જેણે ઇતિહાસની દિશા બદલી. ભારતની આઝાદીથી લઈને ISROની સ્થાપના, PIN કોડ અને ઈન્ટરનેટની શરૂઆત સુધી… આવો જાણીએ 15 ઓગસ્ટ સાથે જોડાયેલી 15 રસપ્રદ ઘટનાઓ.
1. 1945 — જાપાને બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં હથિયાર મૂક્યા
15 ઓગસ્ટ 1945ના રોજ જાપાનના સમ્રાટ હિરોહિતોએ રેડિયો સંદેશ દ્વારા સાથી દેશોની શરતો સ્વીકારવાની જાહેરાત કરી. આ સાથે બીજા વિશ્વયુદ્ધનો અંત નજીક આવ્યો. ખાસ વાત એ છે કે ભારતની આઝાદી માટે 15 ઓગસ્ટની તારીખ પસંદ કરવામાં આવી ત્યારે આ ઘટના પણ એક મહત્વની કડી બની હતી.
2. 1945 — કોરિયાને જાપાની શાસનમાંથી મુક્તિ મળી
જાપાનના શરણાગતિના દિવસે જ કોરિયામાં પણ જાપાની શાસનનો અંત આવ્યો. 15 ઓગસ્ટ કોરિયામાં આજે પણ ‘લિબરેશન ડે’ તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે. એટલે ભારતની જેમ કોરિયાના ઇતિહાસમાં પણ 15 ઓગસ્ટ એક અત્યંત મહત્વની તારીખ છે.
3. 1947 — ભારત સ્વતંત્ર બન્યું
15 ઓગસ્ટ 1947ની મધરાતે ભારતે બ્રિટિશ શાસનમાંથી આઝાદી મેળવી. જવાહરલાલ નેહરુએ સ્વતંત્ર ભારતના પ્રથમ વડાપ્રધાન તરીકે શપથ લીધો અને થોડા કલાકો બાદ લાલ કિલ્લા પર તિરંગો ફરકાવ્યો. આ દિવસથી ભારતે પોતાની નવી સફરની શરૂઆત કરી.
4. 1947 — સ્વતંત્ર ભારતની પ્રથમ સરકાર બની
આઝાદી સાથે જ દેશને પોતાની પ્રથમ કેન્દ્રીય સરકાર મળી. નેહરુના નેતૃત્વમાં પ્રથમ મંત્રીમંડળે 15 ઓગસ્ટે કાર્યભાર સંભાળ્યો. સરદાર પટેલ સહિત વિવિધ ક્ષેત્રના નેતાઓ આ પ્રથમ સરકારનો ભાગ બન્યા અને નવા ભારતના વહીવટની જવાબદારી સંભાળી.
5. 1947 — ગાંધીજી ઉજવણીથી દૂર, શાંતિ માટે ઉપવાસ પર રહ્યા
દેશભરમાં આઝાદીની ઉજવણી થઈ રહી હતી ત્યારે મહાત્મા ગાંધી દિલ્હીમાં નહોતા. તેઓ કલકત્તામાં કોમી હિંસા રોકવા માટે લોકો વચ્ચે હતા અને 15 ઓગસ્ટે ઉપવાસ, પ્રાર્થના અને શાંતિના પ્રયાસોમાં દિવસ પસાર કર્યો. દેશ આઝાદ થયો હતો, પરંતુ ગાંધીજી માટે લોકો વચ્ચેની શાંતિ વધુ મહત્વની હતી.
6. 1950 — આસામમાં ભયાનક ભૂકંપ
15 ઓગસ્ટ 1950ની સાંજે આસામ અને તિબેટ વિસ્તારમાં અત્યંત શક્તિશાળી ભૂકંપ આવ્યો. તેની તીવ્રતા લગભગ 8.6–8.7 માપવામાં આવી હતી. ભૂકંપ બાદ ભૂસ્ખલન અને પૂરથી પણ ભારે નુકસાન થયું અને હજારો લોકો અસરગ્રસ્ત થયા. સ્વતંત્ર ભારતના શરૂઆતના વર્ષોમાં આવેલી આ સૌથી મોટી કુદરતી આફતોમાંની એક હતી.
7. 1955 — ગોવા મુક્તિ માટે સત્યાગ્રહીઓ આગળ વધ્યા
ભારત આઝાદ થઈ ગયું હતું, પરંતુ ગોવા હજુ પોર્ટુગીઝ શાસન હેઠળ હતું. 15 ઓગસ્ટ 1955ના રોજ હજારો નિઃશસ્ત્ર સત્યાગ્રહીઓ ગોવામાં પ્રવેશવા આગળ વધ્યા. પોર્ટુગીઝ પોલીસના ગોળીબારમાં સત્યાગ્રહીઓના મોત અને મોટી સંખ્યામાં લોકો ઘાયલ થયા.
8. 1960 — આફ્રિકામાં કોંગો સ્વતંત્ર બન્યું
15 ઓગસ્ટ 1960ના રોજ ફ્રેન્ચ શાસન હેઠળનું કોંગો સ્વતંત્ર દેશ બન્યું. ફુલ્બર્ટ યુલુ દેશના પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ બન્યા. એટલે 15 ઓગસ્ટ માત્ર ભારતની આઝાદી સાથે નહીં, આફ્રિકાના ડિકોલોનાઇઝેશનના ઇતિહાસ સાથે પણ જોડાયેલી તારીખ છે.
9. 1969 — ભારતે ISROની સ્થાપના કરી
15 ઓગસ્ટ 1969ના રોજ Indian Space Research Organisation એટલે કે ISROની રચના થઈ. વિક્રમ સારાભાઈના નેતૃત્વમાં શરૂ થયેલી આ સંસ્થાએ આગળ જઈને ભારતને ઉપગ્રહોથી લઈને ચંદ્રયાન અને મંગળયાન સુધી પહોંચાડ્યું. રસપ્રદ વાત એ છે કે ISROની જન્મતારીખ પણ 15 ઓગસ્ટ જ છે.
10. 1972 — તમારા ઘરના સરનામાને મળ્યો 6 અંકનો ઓળખ નંબર
15 ઓગસ્ટ 1972ના રોજ ભારતમાં છ અંકનો PIN Code શરૂ કરવામાં આવ્યો. તેનો હેતુ પોસ્ટની છટણી અને ડિલિવરી સરળ બનાવવાનો હતો. આજે કોઈ સરનામું PIN વગર અધૂરું લાગે છે, પરંતુ આ વ્યવસ્થાને શરૂ થયાને હવે પાંચ દાયકાથી વધુ સમય થઈ ગયો છે.
11. 1982 — ભારતીય ઘરોમાં રંગીન ટીવીનો નવો યુગ
15 ઓગસ્ટ 1982ના રોજ દૂરદર્શનના રાષ્ટ્રીય પ્રસારણ સાથે ભારતે રંગીન ટીવીનો યુગ શરૂ કર્યો. તે દિવસે લાલ કિલ્લેથી ઇન્દિરા ગાંધીનું સ્વતંત્રતા દિવસનું ભાષણ રંગીન પ્રસારણમાં બતાવવામાં આવ્યું. થોડા મહિના બાદ એશિયન ગેમ્સનું રંગીન પ્રસારણ થયું અને ટીવી જોવાનો અનુભવ જ બદલાઈ ગયો.
12. 1995 — ભારતના સામાન્ય લોકો માટે ઈન્ટરનેટ શરૂ થયું
15 ઓગસ્ટ 1995ના રોજ સરકારી કંપની VSNLએ ભારતમાં જાહેર ઈન્ટરનેટ સેવા શરૂ કરી. શરૂઆતમાં કનેક્શન ધીમું અને મોંઘું હતું અને સેવા માત્ર થોડા શહેરોમાં ઉપલબ્ધ હતી. પરંતુ એ જ નાનકડી શરૂઆત આજે આપણા મોબાઇલમાં રહેલા હાઈ-સ્પીડ ઈન્ટરનેટ સુધી પહોંચી છે.
13. 2014 — જનધન યોજનાની જાહેરાત
15 ઓગસ્ટ 2014ના પોતાના પ્રથમ સ્વતંત્રતા દિવસના ભાષણમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પ્રધાનમંત્રી જનધન યોજનાની જાહેરાત કરી. હેતુ હતો કે ગરીબ અને બેંકિંગ વ્યવસ્થાથી બહાર રહેલા પરિવારોને બેંક ખાતું અને નાણાકીય સેવાઓ સાથે જોડવામાં આવે. યોજના રાષ્ટ્રીય સ્તરે 28 ઓગસ્ટે શરૂ થઈ, પરંતુ તેની જાહેરાત 15 ઓગસ્ટે થઈ હતી.
14. 2020 — National Digital Health Missionની જાહેરાત
કોરોના મહામારી વચ્ચે 15 ઓગસ્ટ 2020ના રોજ વડાપ્રધાને National Digital Health Missionની જાહેરાત કરી. દરેક નાગરિક માટે ડિજિટલ હેલ્થ આઈડી અને આરોગ્ય સંબંધિત માહિતીના ડિજિટલ રેકોર્ડની કલ્પના રજૂ થઈ. આ પહેલ આગળ જઈને Ayushman Bharat Digital Mission સાથે જોડાઈ.
15. 2021 — અફઘાનિસ્તાનમાં તાલિબાન ફરી સત્તાની નજીક પહોંચ્યું
15 ઓગસ્ટ 2021ના રોજ તાલિબાન લડવૈયાઓ કાબુલમાં પ્રવેશ્યા અને અફઘાનિસ્તાનમાં સત્તા પરિવર્તનની પ્રક્રિયા ઝડપથી આગળ વધી. રાષ્ટ્રપતિ અશરફ ગની દેશ છોડીને ગયા અને અમેરિકન તથા અન્ય વિદેશી દળોની વાપસી વચ્ચે અફઘાનિસ્તાનનું રાજકીય ભવિષ્ય બદલાઈ ગયું. વિશ્વના ઇતિહાસમાં પણ 15 ઓગસ્ટની આ એક મોટી અને ચોંકાવનારી ઘટના બની.
15 ઓગસ્ટ એટલે માત્ર એક દિવસ નહીં…
આ 15 ઘટનાઓ પર નજર કરીએ તો સમજાય છે કે 15 ઓગસ્ટ માત્ર ભારતની આઝાદીની તારીખ નથી. આ તારીખે ક્યારેક સામ્રાજ્યોનો અંત આવ્યો, ક્યારેક નવા દેશોનો જન્મ થયો, ક્યારેક નવી ટેક્નોલોજીની શરૂઆત થઈ અને ક્યારેક ઇતિહાસે અચાનક વળાંક લીધો.
અને ભારત માટે તો આ તારીખનું મહત્વ સૌથી અલગ જ છે — 1947માં મળેલી આઝાદીથી શરૂ થયેલી સફર આજે ISRO, ઈન્ટરનેટ, ડિજિટલ હેલ્થ અને નવી ટેક્નોલોજી સુધી પહોંચી છે.
15 ઓગસ્ટની સૌથી મોટી શીખ કદાચ એટલી જ છે — ઇતિહાસ એક જ તારીખે અટકતો નથી, તે દરેક પેઢી સાથે આગળ વધતો રહે છે.
