રવિવારે બેન્ક કેમ ખુલી? SBIના એક SMS પાછળ 5 દિવસનું બેન્કિંગ ગણિત!
સામાન્ય રીતે રવિવાર એટલે બેન્કિંગ ગ્રાહકો માટે રજા. પરંતુ આજે, 27 સપ્ટેમ્બર 2026ના રવિવારે SBI સહિત જાહેર ક્ષેત્રની બેન્કોની શાખાઓ ખુલ્લી રહેશે. SBIએ પોતાના ગ્રાહકોને SMS દ્વારા પણ જાણ કરી છે કે તમામ SBI શાખાઓ રવિવારે સામાન્ય રીતે કાર્ય કરશે.
આ નિર્ણય પાછળનું કારણ માત્ર ગ્રાહક સુવિધા નથી, પરંતુ 28થી 30 સપ્ટેમ્બર સુધી જાહેર થયેલી ત્રણ દિવસની રાષ્ટ્રવ્યાપી બેન્ક હડતાળ છે.
26 સપ્ટેમ્બર ચોથો શનિવાર અને 27 સપ્ટેમ્બર રવિવાર હોવાથી સામાન્ય રીતે બે દિવસ બેન્ક બંધ રહેવાની હતી. ત્યારબાદ 28, 29 અને 30 સપ્ટેમ્બરની હડતાળ. એટલે સામાન્ય સ્થિતિમાં ગ્રાહકોને 26 સપ્ટેમ્બરથી 30 સપ્ટેમ્બર સુધી સતત પાંચ દિવસ શાખાકીય બેન્કિંગમાં વિક્ષેપનો સામનો કરવો પડી શકે તેમ હતો.
આ સ્થિતિ ટાળવા નાણાં મંત્રાલયે Public Sector Banks અને Regional Rural Banksને 27 સપ્ટેમ્બર રવિવારે સામાન્ય રીતે કાર્યરત રાખવાનો નિર્ણય કર્યો છે. RBIએ બેન્ક શાખાઓ, ઓફિસો, ATM-linked branches અને Currency Chestsને પણ 27 સપ્ટેમ્બરે સંપૂર્ણ રીતે કાર્યરત રાખવાની મંજૂરી આપી છે.
હાલના વિવાદના કેન્દ્રમાં સૌથી મોટી માંગ છે— “Five-Day Banking Week” એટલે કે બેન્કો માટે અઠવાડિયામાં પાંચ દિવસ કામ અને તમામ શનિવારની રજા.
હાલમાં Public Sector Banksમાં બીજા અને ચોથા શનિવારે રજા હોય છે, જ્યારે અન્ય શનિવાર સામાન્ય રીતે કાર્યદિવસ હોય છે. બેન્ક યુનિયનો તમામ શનિવારને રજા જાહેર કરવાની માંગ કરી રહી છે.
યુનિયનોનું કહેવું છે કે 5-Day Bankingની બાબત માર્ચ 2024ના settlementમાં સ્વીકારવામાં આવી હતી અને હવે તેના અમલીકરણ માટે સરકારની મંજૂરીની રાહ જોવાઈ રહી છે.
હડતાળના અગાઉના તબક્કામાં Performance Linked Incentive એટલે કે PLI Scheme પણ મુખ્ય મુદ્દાઓમાં હતી. પરંતુ કેન્દ્ર સરકારના જણાવ્યા મુજબ PLI Schemeને હાલ abeyanceમાં રાખવામાં આવી છે, એટલે સરકારના દૃષ્ટિકોણથી યુનિયનોની બે મુખ્ય માંગોમાંથી એક મુદ્દે કાર્યવાહી થઈ ચૂકી છે.
સરકારનું કહેવું છે કે હવે મુખ્ય બાકી મુદ્દો Five-Day Banking છે. બીજી તરફ બેન્ક યુનિયનો વિવિધ અન્ય લાંબા સમયથી પડતર મુદ્દાઓ—જેમ કે ભરતી, NPSથી OPS, પેન્શન અપડેશન, DA, ગ્રેચ્યુઇટી વગેરે—પણ ઉઠાવી રહી છે.
આ હડતાળનો સમય પણ ખાસ છે. 30 સપ્ટેમ્બર બેન્કો માટે Half-Yearly Closingની મહત્વની તારીખ છે. આ સમયગાળા દરમિયાન reconciliation, provisioning, treasury તથા market operations જેવા કામો મહત્વપૂર્ણ હોય છે. સરકારનું કહેવું છે કે હડતાળ અને અગાઉના weekendને કારણે બેન્કિંગ કામગીરી પર વ્યાપક અસર પડી શકે છે.
અહીં એક મહત્વની વાત સમજવી જરૂરી છે. “ત્રણ દિવસમાં દેશના બેન્કિંગ ટર્નઓવરનું એટલા હજાર કરોડનું નુકસાન થશે” એવો કોઈ સત્તાવાર આંકડો હાલમાં ઉપલબ્ધ નથી.
કારણ કે UPI, Internet Banking, Mobile Banking અને ATM જેવી અનેક ડિજિટલ સેવાઓ ચાલુ રહેવાની શક્યતા છે. એટલે બેન્ક શાખાઓ બંધ રહેવી અને સમગ્ર બેન્કિંગ વ્યવહાર બંધ થઈ જવો—બન્ને એક જ વાત નથી. પરંતુ અસર ચોક્કસ થઈ શકે છે, ખાસ કરીને:
– રોકડ જમા/ઉપાડ
– ચેક ક્લિયરિંગ
– શાખા આધારિત ટ્રાન્સફર
– સરકારી ટ્રેઝરી કામગીરી
– કેટલાક વેપારી વ્યવહારો
– Forex અને Money Market સંબંધિત કામગીરી
– નાના વેપારીઓની working capital cycle
કેટલાક અહેવાલોમાં ત્રણ દિવસની હડતાળ દરમિયાન ₹15,000થી ₹20,000 કરોડના ચેક ક્લિયરિંગમાં વિલંબ થવાની શક્યતા દર્શાવવામાં આવી છે, પરંતુ આને “નુકસાન” નહીં પરંતુ અટકેલા/મોડા પડેલા વ્યવહારો તરીકે જોવું વધુ યોગ્ય રહેશે.
SBIનું આ પગલું ગ્રાહકો માટે એક વધારાનો banking day ઉપલબ્ધ કરાવે છે. ખાસ કરીને વેપારીઓ, ઉદ્યોગકારો, કંપનીઓ, સરકારી વ્યવહારો અને એવા ગ્રાહકો જેમનું કામ શાખામાં જઈને જ થાય છે, તેમના માટે 27 સપ્ટેમ્બરનો રવિવાર એક મહત્વપૂર્ણ buffer day બની શકે છે.
SBIએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેની તમામ શાખાઓ રવિવારે સામાન્ય રીતે કાર્ય કરશે. રવિવારે બેન્ક ખોલવાની વ્યવસ્થા સંપૂર્ણપણે નવી નથી. RBIના અગાઉના માર્ગદર્શનમાં પણ કેટલીક પરિસ્થિતિમાં, ખાસ કરીને residential areasમાં, બેન્કોને રવિવારે શાખા ખોલીને અન્ય રજા સાથે holiday adjust કરવાની જોગવાઈનો ઉલ્લેખ હતો. અગાઉ પણ અસાધારણ પરિસ્થિતિઓમાં બેન્કિંગ સમય/સેવાઓમાં વિશેષ વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે.
પરંતુ 27 સપ્ટેમ્બર 2026ની ઘટના ખાસ એટલા માટે છે કે કેન્દ્ર સરકારના નિર્ણય અને RBIની મંજૂરી હેઠળ Public Sector Banks અને Regional Rural Banksને રાષ્ટ્રવ્યાપી ત્રણ દિવસની હડતાળ પહેલાં એકસાથે રવિવારે કાર્યરત રાખવામાં આવી રહ્યા છે. એટલે તેને “ભારતમાં પહેલીવાર રવિવારે બેન્ક ખુલશે” કહેવું યોગ્ય નહીં બને.
UFBU તરફથી 28થી 30 સપ્ટેમ્બર સુધીની હડતાળનો કાર્યક્રમ યથાવત છે. આ ઉપરાંત જો વિવાદનું સમાધાન નહીં થાય તો 26 ઓક્ટોબર 2026થી અનિશ્ચિતકાળની હડતાળની ચેતવણી પણ આપવામાં આવી છે.
27 સપ્ટેમ્બર — SBI સહિત જાહેર ક્ષેત્રની બેન્કોની શાખાઓ ખુલ્લી
28-30 સપ્ટેમ્બર — પ્રસ્તાવિત ત્રણ દિવસની બેન્ક હડતાળ
UPI/Net Banking/Mobile Banking — સામાન્ય રીતે ઉપલબ્ધ રહેવાની શક્યતા
ATM — ઉપલબ્ધ રહેવાની શક્યતા, પરંતુ રોકડ ઉપલબ્ધતા સ્થાનિક સ્થિતિ પર નિર્ભર
ચેક ક્લિયરિંગ અને branch-dependent કામ — વિલંબની શક્યતા
એટલે જે ગ્રાહકોનું કામ શાખામાં જ કરવાનું હોય તેઓ માટે આજનો રવિવાર ખરેખર ઉપયોગી બની શકે છે.
એક તરફ બેન્ક કર્મચારીઓ 5-Day Bankingની માંગ સાથે આંદોલન કરી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ સરકાર ગ્રાહકોને પાંચ દિવસ સુધી સતત બેન્કિંગ વિક્ષેપથી બચાવવા રવિવારે બેન્ક ખોલી રહી છે.
હવે નજર રહેશે કે 27 સપ્ટેમ્બરના આ વધારાના કાર્યદિવસ પછી સરકાર અને બેન્ક યુનિયનો વચ્ચે કોઈ સમાધાન થાય છે કે 28 સપ્ટેમ્બરથી દેશભરમાં ત્રણ દિવસની હડતાળ ખરેખર શરૂ થાય છે.
સોર્સ નોંધ: મુખ્ય તથ્યો માટે નાણાં મંત્રાલય/PIB, RBI સંબંધિત માહિતી, SBIની ગ્રાહક સૂચના તથા AIBEA/UFBUના દસ્તાવેજોને આધાર બનાવવામાં આવ્યા છે.
