ઉમરગામના ઔદ્યોગિક પાર્કમાં ત્રણ વેરહાઉસ સુધી ફેલાયેલી ભીષણ આગ બાદ નદીના પાણીમાં તેલ જેવું તરતું આવરણ અને હવામાં ધુમાડાના ગોટેગોટા; ફાયર સેફ્ટી, જોખમી માલના સંગ્રહ અને પર્યાવરણીય જવાબદારી અંગે ગંભીર સવાલો
નગવાસ, વલસાડ | વિશેષ તપાસ | Auranga Times
વલસાડ જિલ્લાના ઉમરગામ તાલુકાના નગવાસ ગામમાં આવેલા ઔદ્યોગિક પાર્કમાં 27 ઑક્ટોબર 2026ના રોજ બપોરે આશરે ત્રણ વાગ્યે લાગેલી ભીષણ આગે ત્રણ વેરહાઉસને અસર પહોંચાડી હતી. Unovel Industriesથી શરૂ થયેલી આગ નજીકના Gulfના વેરહાઉસ સુધી ફેલાઈ હતી અને ત્યારબાદ Hindustan Pencilsના વેરહાઉસને પણ તેની ચપેટમાં લીધું હતું.
આ ઘટનાનો સૌથી ગંભીર સવાલ હવે માત્ર બળેલા માલસામાન કે મિલકતના નુકસાન પૂરતો મર્યાદિત નથી. નજીકમાંથી પસાર થતી દારોઠા નદીના પાણીમાં તેલ જેવું આવરણ અને કાળાશ જોવા મળતાં પર્યાવરણને થયેલા સંભવિત નુકસાન અંગે પણ તપાસ જરૂરી બની છે.
કંપનીઓના નુકસાનનું મૂલ્યાંકન થશે, વીમાના દાવા પણ થઈ શકે છે; પરંતુ નદી અને હવામાં ફેલાયેલા પ્રદૂષણની જવાબદારી કોણ નક્કી કરશે?
નગવાસના સર્વે નંબર 295 ખાતે આવેલા ઔદ્યોગિક સંકુલમાં આગની શરૂઆત Unovel Industriesના વેરહાઉસમાંથી થઈ હોવાનું પ્રાથમિક અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. ત્યારબાદ આગ નજીકના Gulfના વેરહાઉસ સુધી ફેલાઈ હતી અને Hindustan Pencilsના વેરહાઉસને પણ નુકસાન પહોંચ્યું હતું.
Gulf Oil Lubricants Indiaએ સ્ટોક એક્સચેન્જને આપેલી સત્તાવાર જાણકારીમાં 27 ઑક્ટોબરે આશરે બપોરે ત્રણ વાગ્યે પોતાના વેરહાઉસમાં આગ લાગ્યાની પુષ્ટિ કરી હતી. કંપનીએ વધુમાં જણાવ્યું હતું કે અસરગ્રસ્ત સ્ટોકનો વીમો છે અને નુકસાનનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવી રહ્યું છે.
આ જાણકારીથી કંપનીના વેરહાઉસમાં આગની ઘટના અને વીમા કવચની પુષ્ટિ થાય છે. જોકે, ત્રણેય એકમોને થયેલા કુલ નુકસાનનો ચોક્કસ આંકડો અને દરેક એકમની વીમા સ્થિતિ અંગે સંપૂર્ણ સત્તાવાર વિગતો ઉપલબ્ધ થયા બાદ જ ચિત્ર સ્પષ્ટ થશે.
આગમાં માલસામાન, વેરહાઉસ અને અન્ય મિલકતને નુકસાન થાય તો લાગુ પડતી શરતો અનુસાર વીમા દ્વારા તેની અમુક હદ સુધી ભરપાઈ થઈ શકે છે. પરંતુ નદીના પાણીમાં તેલ કે અન્ય પ્રદૂષક પદાર્થો ભળ્યા હોય, તો તેની સફાઈ, પાણીની ગુણવત્તા પુનઃસ્થાપિત કરવી અને જળચર પર્યાવરણને થયેલી અસરનું મૂલ્યાંકન અલગ જવાબદારી છે.
સ્થળ પર લેવામાં આવેલા ફોટોગ્રાફ્સમાં નદીના પાણીમાં કાળાશ અને તરતા કચરા ઉપરાંત તેલ જેવા દેખાતા પદાર્થની હાજરી અંગે તપાસ કરવાની જરૂરિયાત ઊભી થાય છે.
સ્થળ નજીકના પુલ પર ગ્રામ પંચાયત દ્વારા લગાવવામાં આવેલા જાહેર સૂચનાપટ્ટમાં નદીમાં કચરો ફેંકવા પર પ્રતિબંધ દર્શાવવામાં આવ્યો છે. તેમાં કચરો ફેંકનાર સામે ₹500થી ₹2,500 સુધીના દંડ અથવા કાનૂની કાર્યવાહી કરવાની ચેતવણી આપવામાં આવી છે.
આ સૂચનાપટ્ટનો હેતુ નદીમાં કચરો ફેંકતા લોકોને અટકાવવાનો છે. પરંતુ જો કોઈ ઔદ્યોગિક અકસ્માતને કારણે નદીના પાણીમાં મોટા પ્રમાણમાં તેલ કે અન્ય પ્રદૂષક પદાર્થો ભળ્યા હોય, તો તેનો પ્રશ્ન માત્ર સામાન્ય કચરાના દંડથી ઉકેલાતો નથી.
ભારતમાં પ્રદૂષણ માટે જવાબદાર પક્ષ પાસેથી પર્યાવરણીય નુકસાનની ભરપાઈ કરાવવાનો આધાર ‘Polluter Pays Principle’ એટલે કે ‘પ્રદૂષક ચૂકવે’ના સિદ્ધાંતમાં રહેલો છે. આથી નગવાસ આગકાંડમાં ગ્રામ પંચાયત, GPCB, જિલ્લા વહીવટી તંત્ર અને અન્ય સંબંધિત વિભાગોએ સંકલન સાથે તપાસ કરવી જરૂરી છે.
આ ઘટનાએ ઔદ્યોગિક પાર્કમાં આગ સામેની સજ્જતા અંગે પણ સવાલો ઊભા કર્યા છે.
આગ કાબૂમાં લેવા માટે બહારથી અનેક ફાયર ટેન્કર બોલાવવાની જરૂર પડી હોવાની માહિતી સામે આવી છે.
આગની ઘટના બાદ હવે માત્ર તપાસ કરીને અટકી જવાને બદલે ઔદ્યોગિક સંકુલની સમગ્ર ફાયર સેફ્ટી વ્યવસ્થાનું ઓડિટ કરવું જરૂરી છે.
આ ઘટનામાં ત્રણ વેરહાઉસને અસર પહોંચી હોવાની વિગતો ઔદ્યોગિક સંકુલમાં એકમો વચ્ચેના અંતર, અગ્નિપ્રતિરોધક વ્યવસ્થા અને જોખમી માલના સંગ્રહ અંગે પણ તપાસની જરૂરિયાત દર્શાવે છે.
આગ વધુ ફેલાવામાં કયા પરિબળો જવાબદાર હતાં, તે ફાયર વિભાગની તપાસથી સ્પષ્ટ થવું જોઈએ. તેલના ડ્રમ ફાટ્યા હોવાની અને તેના કારણે આગ વધુ ફેલાઈ હોવાની સ્થાનિક માહિતીની પણ સત્તાવાર પુષ્ટિ જરૂરી છે.
પરંતુ આ ઘટનાએ એક મૂળભૂત મુદ્દો ચોક્કસપણે સામે મૂક્યો છે: એક જ સંકુલમાં કાગળ, પેકેજિંગ સામગ્રી, લુબ્રિકન્ટ્સ અથવા અન્ય જ્વલનશીલ માલસામાનનો સંગ્રહ થતો હોય, તો તેમની વચ્ચેનું અંતર, આગ અટકાવતી દીવાલો, માલસામાનની ગોઠવણી અને આગ બુઝાવવાની વ્યવસ્થા અત્યંત મહત્વની બને છે.
સ્થળ પરથી મળેલી માહિતી અનુસાર, આગની ઘટના બાદ પણ કેટલાક ભાગોમાં નાના છમકલાઓ અને ધુમાડો જોવા મળ્યો હતો.
જો આગના સ્થળે હજુ પણ ધુમાડો નીકળતો હોય, તો સંબંધિત ટીમોએ સ્થળની સંપૂર્ણ તપાસ કરીને ફરી આગ ભભૂકી ઊઠવાનું જોખમ દૂર કરવું જોઈએ. સાથે જ, બળેલા માલસામાન અને આગ બુઝાવવાની કામગીરી દરમિયાન એકત્ર થયેલા સંભવિત પ્રદૂષિત અવશેષોનું યોગ્ય સંચાલન કરવું જરૂરી છે.
આગ કાબૂમાં આવી જવી એ કામગીરીનો એક ભાગ છે; પર્યાવરણ અને જાહેર આરોગ્યને વધુ નુકસાન ન થાય તેની ખાતરી કરવી પણ એટલી જ જરૂરી છે.
નગવાસની આ ઘટના માત્ર એક ઔદ્યોગિક આગ નથી. તે ઔદ્યોગિક સુરક્ષા, જોખમી માલના સંગ્રહ, પર્યાવરણીય દેખરેખ અને અકસ્માત બાદની જવાબદારી જેવા મુદ્દાઓને એકસાથે સામે લાવે છે.
કંપનીઓને થયેલું નુકસાન રૂપિયામાં માપી શકાય છે. પરંતુ નદીની ગુણવત્તા, જળચર જીવન અને હવાની સ્વચ્છતાને થયેલું નુકસાન માપવા માટે વૈજ્ઞાનિક તપાસ અને જવાબદારી નક્કી કરવાની પ્રક્રિયા જરૂરી છે.
નગવાસ આગકાંડમાં હવે માત્ર આગ કેવી રીતે લાગી તેની તપાસ પૂરતી નથી. આગ પછી પર્યાવરણને શું થયું અને તેને ફરી સ્વચ્છ બનાવવા માટે કોણ કેટલો ખર્ચ કરશે, તેનો જવાબ પણ એટલો જ મહત્વનો છે.
