4 વાદળી અને 1 દુર્લભ સફેદ મોર UN Genevaને ભારત તરફથી ભેટ; મોર Wildlife Protection Act હેઠળ Schedule-Iમાં, ત્યારે વિદેશ મોકલવાની કાયદાકીય પ્રક્રિયા શું છે?
ભારત અને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર વચ્ચેની એક અનોખી પરંપરા ફરી જીવંત થઈ છે. ભારતે Geneva સ્થિત United Nations Office ખાતે પાંચ યુવા મોર ભેટમાં આપ્યા છે. તેમાં ચાર વાદળી મોર અને એક દુર્લભ સફેદ મોરનો સમાવેશ થાય છે. UN Genevaની સત્તાવાર માહિતી અનુસાર આ મોરોને Palais des Nationsના Ariana Park વિસ્તારમાં તૈયાર કરાયેલા વિશેષ aviaryમાં રાખવામાં આવ્યા છે.
UN Genevaની માહિતી અનુસાર મોરોને શરૂઆતના લગભગ ત્રણ મહિના સુરક્ષિત aviaryમાં રાખવામાં આવશે, ત્યારબાદ તેમને UN પરિસરમાં વધુ ખુલ્લી રીતે ફરવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે. આ સમગ્ર વ્યવસ્થા મોરોને નવા વાતાવરણ સાથે અનુકૂળ થવામાં મદદરૂપ બનશે.
આ ઘટના માત્ર એક સામાન્ય wildlife donation નથી. UN Genevaના જણાવ્યા પ્રમાણે અહીં મોર સાથેનો સંબંધ દાયકાઓ જૂનો છે. ભારતે અગાઉ 1981માં પણ મોરની એક breeding pair Geneva સ્થિત UNને આપી હતી. હવે વર્ષો બાદ પાંચ નવા મોર આપીને તે પરંપરાને ફરી આગળ વધારવામાં આવી છે.
Geneva ખાતે ભારતના Ambassador અને Permanent Representative Arindam Bagchiએ પણ 1981ની આ પરંપરાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. UN Genevaના પરિસરમાં મોર રાખવાની પરંપરા તો 1981 કરતાં પણ જૂની હોવાનું UNની માહિતીમાં જણાવાયું છે. 1890માં Swiss archaeologist અને art collector Gustave Revilliodએ પોતાની મિલકત Geneva શહેરને આપી હતી. બાદમાં આ વિસ્તારમાં મોર સાથે જોડાયેલી પરંપરા વિકસતી ગઈ.
UN Genevaની સ્ટોરીમાં મોર સાથે જોડાયેલી કેટલીક ઐતિહાસિક ઘટનાઓ પણ રસપ્રદ રીતે નોંધાયેલી છે.
1954માં Cold Warના સમયગાળા દરમિયાન એક મોર Soviet delegationની કાર પર ચઢી ગયો હતો. આ દૃશ્ય ફોટોગ્રાફરો માટે એટલું રસપ્રદ બન્યું કે તેને “Geneva dove” તરીકે ઓળખવામાં આવ્યું હતું.
મોરોને Geneva સુધી કેવી રીતે લઈ જવાયા?
આ પાંચ મોરને સામાન્ય પરિવહન વ્યવસ્થાથી નહીં પરંતુ ખાસ રીતે તૈયાર કરાયેલા વાહન દ્વારા Geneva પહોંચાડવામાં આવ્યા હતા. UNની માહિતી અનુસાર તેમના પરિવહન માટે ખાસ ફેરફાર કરાયેલી ambulanceનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં resuscitation equipment સહિતની તબીબી સુવિધાઓ રાખવામાં આવી હતી જેથી મુસાફરી દરમિયાન પક્ષીઓને કોઈ તકલીફ પડે તો તાત્કાલિક સારવાર આપી શકાય.
સફેદ મોર કેમ ખાસ?
આ પાંચ મોરમાં એક સફેદ મોર પણ છે. UN Genevaની માહિતીમાં તેને દુર્લભ સફેદ મોર તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યો છે. ચાર વાદળી અને એક સફેદ મોરનો આ સમૂહ UNના વાદળી-સફેદ રંગો સાથે પણ પ્રતીકાત્મક રીતે જોડવામાં આવ્યો છે.
મોરને વિદેશ મોકલવાના નિયમો શું કહે છે?
Indian Peafowl (Pavo cristatus) ભારતનું રાષ્ટ્રીય પક્ષી છે અને તેને Wild Life (Protection) Act, 1972ની Schedule-I હેઠળ સુરક્ષા આપવામાં આવી છે. ભારત સરકારના સત્તાવાર દસ્તાવેજોમાં પણ Indian Peafowlને Schedule-I species તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યું છે.
Wild Life (Protection) Actમાં wildlife સંબંધિત ownership, transfer અને અન્ય વ્યવહારો માટે અલગ કાયદાકીય જોગવાઈઓ છે. India Codeમાં Section 42 હેઠળ Certificate of Ownership અને Section 43 હેઠળ animalના transferના નિયમો દર્શાવવામાં આવ્યા છે.
તે જ રીતે ભારતની Export Policyમાં wildlifeના export પર સામાન્ય રીતે કડક નિયંત્રણ છે. DGFTના દસ્તાવેજોમાં Wild Life (Protection) Act હેઠળ આવતાં wild animalsના import/export પર પ્રતિબંધની નીતિ દર્શાવવામાં આવી છે.
UN Genevaની સત્તાવાર પ્રેસ સામગ્રીમાં પાંચ મોર ભારત તરફથી મળ્યા હોવાનું સ્પષ્ટ છે, પરંતુ તેમને ભારતમાંથી Geneva મોકલવા માટે કયા ચોક્કસ wildlife/export permissions લેવામાં આવ્યા તેની વિગતો જાહેર કરવામાં આવી નથી.
આ પાંચ Schedule-I protected birdsને Geneva મોકલવા માટે ભારતના સંબંધિત wildlife અને export નિયમો હેઠળ કઈ મંજૂરીઓ લેવામાં આવી?
FACT CHECK BOX
- શું સાચું?
- 🟢 ભારતે UN Genevaને 5 મોર આપ્યા — સાચું.
- 🟢 4 વાદળી + 1 સફેદ મોર — સાચું.
- 🟢 1981માં પણ ભારતે UN Genevaને મોરની જોડી આપી હતી — UNની સત્તાવાર માહિતી મુજબ સાચું.
- 🟢 Indian Peafowl Schedule-I protected species છે — સરકારી wildlife દસ્તાવેજોમાં પુષ્ટિ થાય છે.
- 🟡 આ પાંચ મોર મોકલવા માટે કઈ ચોક્કસ મંજૂરી લેવાઈ? — હાલની UN પ્રેસ સામગ્રીમાંથી સ્પષ્ટ નથી.
- 🔴 “ભારતે કાયદો તોડીને મોર વિદેશ મોકલ્યા” — હાલના ઉપલબ્ધ પુરાવાથી એવો નિષ્કર્ષ કાઢી શકાય નહીં.
