OPERATION DEEP SEA – PART 10
₹660.36 કરોડનો Deep Sea Pipeline Project હવે માત્ર પાઈપલાઈનનો મુદ્દો રહ્યો નથી. આ પ્રોજેક્ટમાં સૌથી મોટો સવાલ છે— GIDCની ભૂમિકા શું અને VGELની ભૂમિકા શું?
હાલના ઉપલબ્ધ રેકોર્ડ મુજબ Vapi CETPનું સંચાલન Vapi Green Enviro Limited (VGEL) સાથે જોડાયેલું છે. VGELની પોતાની વેબસાઇટ પર આજે પણ CETP & Monitoring તથા Process (CETP) & Environmental Statutory માટે અલગ જવાબદાર અધિકારીઓ દર્શાવવામાં આવ્યા છે.
બીજી તરફ, Deep Sea disposal માટેનું ₹660.36 કરોડનું EPC Project GIDC તરફથી આગળ વધી રહ્યું છે. તો હવે સવાલ માત્ર “પાઈપ કોણ નાખશે?”નો નથી. સવાલ છે— “પાઈપમાં શું જશે અને તેની જવાબદારી કોની રહેશે?”
Vapi CETP અંગે 2019ના NGTના રેકોર્ડમાં Daman Ganga અને Bill Khadiમાં industrial/CETP effluent discharge અંગે ગંભીર મુદ્દાઓ નોંધાયા હતા. NGTના રેકોર્ડમાં VGELને CETP operator તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યું છે.
2017ના NEERI અભ્યાસનો પણ NGTના રેકોર્ડમાં ઉલ્લેખ થયો હતો, જેમાં Vapi CETPના final treated effluentના fish bioassay અંગે ગંભીર observations નોંધાયા હતા. અને અહીં મહત્વની કાનૂની સાવચેતી પણ છે:
28 ઓગસ્ટ 2019ના NGTના આદેશ સામે VGEL દ્વારા Supreme Courtમાં appeal કરવામાં આવી હતી અને NGTના અનુગામી આદેશોમાં જણાવ્યા મુજબ તે મુદ્દે stayને કારણે Vapi industrial pollution અને CETP performance સંબંધિત પ્રશ્નો આગળ defer કરવામાં આવ્યા હતા.
એટલે આ રેકોર્ડને “VGEL દોષિત સાબિત થઈ ગયું” તરીકે રજૂ કરી શકાય નહીં. પરંતુ એ ચોક્કસપણે પૂછે છે— નવા Deep Sea disposal systemમાં જૂના environmental concernsનું independent monitoring કેવી રીતે થશે?
જો GIDC project અમલમાં મૂકે છે અને VGEL CETP operate કરે છે, તો જાહેર થવું જોઈએ:
- 1️⃣ Project Owner કોણ?
- 2️⃣ Project Proponent કોણ?
- 3️⃣ DPR કોણે તૈયાર કરાવ્યો?
- 4️⃣ ₹660.36 કરોડનું estimate કોણે તૈયાર કર્યું?
- 5️⃣ 70 MLD capacity કેવી રીતે નક્કી થઈ?
- 6️⃣ Marine outfall location કોણે નક્કી કરી?
- 7️⃣ Environmental approvals કોના નામે છે?
- 8️⃣ Marine monitoring કોણ કરશે?
- 9️⃣ Five-year O&M પછી જવાબદારી કોની?
- 🔟 Standards breach થાય તો pipeline shutdown કોણ કરાવશે?
VGELની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર કંપનીનું Board અને CETP/Monitoringનું organisational structure જાહેર છે. પરંતુ Deep Sea Project આગળ વધે ત્યારે
- શું VGEL જ CETP operator રહેશે?
- શું Deep Sea system માટે નવી કંપની અથવા SPV બનશે?
- શું assets અથવા liabilities transfer થશે?
- શું O&Mની જવાબદારી બદલાશે?
આ અંગે હાલમાં કોઈ વાતને “થવાની જ છે” તરીકે રજૂ કરવી યોગ્ય નથી. પરંતુ જો આવી restructuringની કોઈ યોજના હોય, તો તેની સંપૂર્ણ વિગતો જાહેર થવી જોઈએ. કારણ કે— કંપનીનું નામ બદલાય તો પર્યાવરણીય જવાબદારીનો ઇતિહાસ બદલાતો નથી.
Deep Sea Project માત્ર એક પાઈપ નથી. આમાં pipeline ઉપરાંત pumping, electro-mechanical, allied infrastructure અને લાંબા ગાળાના O&M જેવા ઘટકોનો સમાવેશ થાય છે. એટલે આખા ₹660.36 કરોડને માત્ર “પાઈપ નાખવાનો ખર્ચ” કહેવું યોગ્ય નહીં બને. પરંતુ તેથી વધુ મહત્વનો પ્રશ્ન ઊભો થાય છે— ₹660.36 કરોડનો સંપૂર્ણ ખર્ચ કયા-કયા કામમાં જશે?
Operation Deep Sea માંગે છે:
- Detailed DPR જાહેર કરો
- Item-wise BOQ જાહેર કરો
- Pipelineનો ખર્ચ કેટલો?
- Pumping system કેટલામાં?
- Offshore/marine work કેટલામાં?
- Electro-mechanical work કેટલામાં?
- Testing & commissioning કેટલામાં?
- 5 વર્ષના O&M માટે કેટલા રૂપિયા?
- Projectનું funding કોણ કરશે?
- Contractorને payment કોણ કરશે?
- અને સૌથી મહત્વનું— Project પૂરો થયા પછી આ આખું infrastructure કોની માલિકીનું રહેશે?
આ આખા પ્રોજેક્ટને ત્રણ ભાગમાં જોવો પડશે:
પાણી કેટલું? 70 MLD
પ્રદૂષણ કેટલું? તે માટે continuous અને independent monitoring જરૂરી.
ખર્ચ કેટલો? ₹660.36 કરોડ—અને તેનો item-wise હિસાબ જાહેર થવો જોઈએ.
આ ત્રણેય પ્રશ્નોના જવાબ વગર Deep Sea Projectની સંપૂર્ણ picture અધૂરી છે.
CETP VGEL ચલાવે છે. Deep Sea infrastructure GIDCના માધ્યમથી આગળ વધી રહ્યું છે. અને અંતે effluent દરિયામાં પહોંચવાનું છે. તો હવે સૌથી મોટો સવાલ— “પાઈપલાઈનની જવાબદારી કોની?” નહીં… “દરિયામાં ગયેલા effluentની જવાબદારી કોની?”
Operation Deep Sea — તપાસ ચાલુ છે.
