₹200 કરોડના CSR રેકેટથી વલસાડ સુધી: CSRના પૈસાની તપાસ ક્યાં સુધી પહોંચશે?
વાપી/વલસાડ:
Corporate Social Responsibility એટલે કે CSR હેઠળ કંપનીઓ દ્વારા સમાજના વિકાસ માટે ખર્ચવામાં આવતા કરોડો રૂપિયા અંગે હવે દેશભરમાં એક ગંભીર તપાસનો મુદ્દો સામે આવ્યો છે.
Enforcement Directorate એટલે કે EDએ 1 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ મહારાષ્ટ્ર, પશ્ચિમ બંગાળ, ગુજરાત અને દિલ્હી-NCRમાં કુલ 8 સ્થળોએ સર્ચ ઓપરેશન હાથ ધર્યું હતું. આ કાર્યવાહી ધર્મેન્દ્ર કુમાર ચંદ્રદેવ સિંહ અને અન્ય લોકો સાથે જોડાયેલા કથિત bogus CSR donation racketની તપાસના ભાગરૂપે કરવામાં આવી હતી. EDએ આશરે ₹21 લાખ રોકડ ઉપરાંત દસ્તાવેજો અને ડિજિટલ ડિવાઇસ જપ્ત કર્યા હોવાનું જણાવ્યું છે.
₹200 કરોડનો CSR નેટવર્ક કેવી રીતે ચાલતો હોવાનો EDનો દાવો?
EDની પ્રાથમિક તપાસ મુજબ વિવિધ charitable trusts મારફતે CSR funds મેળવવામાં આવતા હતા. તપાસમાં એવો આરોપ છે કે કેટલાક projects સંપૂર્ણ રીતે અમલમાં આવ્યા નહોતા અથવા મળેલા CSR fundsની સરખામણીએ કામ ઓછું થયું હતું. કેટલાક vendor bills વધારી બતાવવામાં આવ્યા અને વધારાની રકમ bogus અથવા shell entities મારફતે ફેરવવામાં આવી હોવાનો EDનો દાવો છે.
ED મુજબ આ સમગ્ર mechanism દ્વારા આશરે ₹200 કરોડના CSR funds route થયા હતા. ખાસ કરીને private companies પાસેથી મળેલા CSR fundsમાંથી મોટો હિસ્સો commission બાદ ફરી cashના સ્વરૂપમાં contributor સુધી પહોંચાડવામાં આવતો હોવાની પણ તપાસમાં વાત સામે આવી છે. અર્થાત્, EDના આરોપ મુજબ CSR માટે accountingમાં દેખાતા નાણાંને અલગ mechanism મારફતે unaccounted cashમાં ફેરવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવતો હતો.
40 PSU અને Public Sector Banks પણ તપાસના કેન્દ્રમાં
આ કેસનો સૌથી મહત્વનો ભાગ એ છે કે ED મુજબ ઓછામાં ઓછા 40 Public Sector Undertakings અને Public Sector Banks દ્વારા આરોપી સાથે જોડાયેલા trustsને CSR donations આપવામાં આવ્યા હતા.
EDના જણાવ્યા મુજબ healthcare institutionsને medical equipmentની જરૂરિયાત હોય ત્યારે તેમને આરોપી સાથે જોડવામાં આવતા હતા. ત્યારબાદ સંબંધિત વિસ્તારના public representatives અથવા તેમના staff દ્વારા CSR funding માટે recommendations આપવામાં આવતી હતી અને આવી recommendationsના આધારે PSUs દ્વારા trustsને CSR funds આપવામાં આવ્યા હોવાની તપાસમાં માહિતી મળી છે.
અહીંથી જ એક મોટો સવાલ ઊભો થાય છે— CSR funding માટે public representativeની recommendationની પ્રક્રિયા કેટલી પારદર્શક છે?
ગુજરાતમાં ED ક્યાં પહોંચી?
EDની સત્તાવાર માહિતી એટલું જ કહે છે કે 1 ઓક્ટોબરની કાર્યવાહી દરમિયાન ગુજરાતમાં એક સ્થળે સર્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. પરંતુ EDની જાહેર કરાયેલી માહિતીમાં આ તબક્કે ગુજરાતના તે સ્થળનું શહેર કે ચોક્કસ સરનામું જાહેર કરવામાં આવ્યું નથી. તેથી કોઈ ચોક્કસ શહેર અથવા કંપનીનું નામ આ કેસ સાથે જોડવું હાલ યોગ્ય નહીં બને.
પરંતુ ગુજરાતનું નામ આ કાર્યવાહી સાથે સત્તાવાર રીતે જોડાઈ ગયું છે. અને હવે સવાલ એ છે— શું આ તપાસનો કોઈ પડઘો દક્ષિણ ગુજરાત સુધી પહોંચે છે?
વલસાડ જિલ્લામાં CSRના કરોડો રૂપિયા
આ સવાલ એટલા માટે પણ મહત્વનો છે કે વલસાડ જિલ્લામાં છેલ્લા દસ વર્ષમાં CSRના મોટા પાયે નાણાં ખર્ચાયા છે. કેન્દ્ર સરકારના સંસદીય દસ્તાવેજ મુજબ FY 2014-15થી FY 2023-24 સુધી વલસાડ જિલ્લામાં CSR expenditure આશરે ₹390.35 કરોડ નોંધાયું છે. માત્ર છેલ્લા ત્રણ વર્ષના આંકડા જોઈએ તો:
- 2021-22 — ₹61.45 કરોડ
- 2022-23 — ₹85.62 કરોડ
- 2023-24 — ₹129 કરોડ
એટલે ત્રણ વર્ષમાં જ વલસાડ જિલ્લામાં ₹276 કરોડથી વધુ CSR expenditure નોંધાયું છે. આ આંકડા પોતે કોઈ ગેરરીતિ સાબિત કરતા નથી. પરંતુ હવે તપાસનો સવાલ એ છે કે— આટલા કરોડો રૂપિયા કયા projectsમાં ખર્ચાયા?
કઈ કંપનીઓએ આપ્યા?
કયા trusts અથવા implementing agenciesને આપ્યા?
કયા hospitals, schools, villages અથવા institutionsને લાભ મળ્યો?
અને જે projects માટે પૈસા ફાળવાયા હતા, તે ખરેખર જમીન પર કેટલા પ્રમાણમાં પૂર્ણ થયા?
Healthcare અને Medical Equipment CSR પર ખાસ નજર
EDની હાલની તપાસમાં healthcare અને medical equipment સંબંધિત CSR projects મહત્વના હોવાનું સામે આવ્યું છે. તેથી વલસાડ અને દક્ષિણ ગુજરાતમાં પણ healthcare CSRની અલગથી તપાસ કરવી જરૂરી બને છે.
કઈ કંપનીએ હોસ્પિટલને equipment માટે CSR આપ્યું?
Equipment ખરેખર ખરીદાયું?
કયા vendor પાસેથી ખરીદાયું?
Bill અને actual market valueમાં તફાવત છે?
Implementing agency કોણ હતી?
અને સૌથી મહત્વનું—
શું કોઈ public representativeની recommendationથી funding કરવામાં આવી હતી?
આ સવાલોના જવાબ મળ્યા પછી જ સ્થાનિક સ્તરે આ કેસનો કોઈ વાસ્તવિક connection છે કે નહીં તે કહી શકાશે.
Public Representative અને CSR: વલસાડ connection છે?
EDની તપાસમાં public representatives અથવા તેમના staff દ્વારા CSR funding માટે recommendations આપવામાં આવતી હોવાનો ઉલ્લેખ છે. પરંતુ હાલ EDની જાહેર માહિતીમાં વલસાડના કોઈ public representativeનું નામ આ કેસ સાથે જોડવામાં આવ્યું નથી.
તેથી અત્યારે કોઈ વ્યક્તિ કે સંસ્થાને આ કેસ સાથે જોડવો યોગ્ય નહીં બને. પરંતુ આ મુદ્દો તપાસનો મહત્વનો રસ્તો જરૂર ખોલે છે.
વલસાડ જિલ્લામાં છેલ્લા દસ વર્ષમાં થયેલા CSR expenditureમાંથી ખાસ કરીને healthcare, medical equipment અને hospital-related projects અલગ કરવામાં આવે અને તેની સામે implementing agencies, trusts, vendors તથા recommendationsની વિગતો મેળવવામાં આવે તો કદાચ picture વધુ સ્પષ્ટ બની શકે.
હવે સવાલ માત્ર ₹200 કરોડનો નથી… ED જે mechanismની તપાસ કરી રહી છે તે દેશવ્યાપી CSR વ્યવસ્થામાં પારદર્શિતાને લઈને સવાલો ઊભા કરે છે. અને ગુજરાતમાં એક સ્થળે થયેલી EDની કાર્યવાહી પછી સ્થાનિક સ્તરે પણ સવાલ પૂછવાનો સમય છે—
વલસાડ જિલ્લામાં CSRના લગભગ ₹390 કરોડ ક્યાં અને કેવી રીતે ખર્ચાયા?
કયા projects ખરેખર જમીન પર ઊતર્યા?
કઈ સંસ્થાઓ વારંવાર CSR funds મેળવે છે?
Healthcare અને medical equipment માટે કેટલો CSR ખર્ચાયો?
અને શું કોઈ projectમાં public representative recommendationની ભૂમિકા હતી?
આ સવાલોના જવાબો શોધવા માટે Auranga Timesની તપાસ હવે EDના ₹200 કરોડના CSR કેસથી વલસાડના CSRના આંકડા સુધી પહોંચશે.
આ માત્ર કોઈ એક કંપની કે વ્યક્તિ સામેનો આરોપ નથી. આ સવાલ CSRના પૈસાની પારદર્શિતા અને તેના વાસ્તવિક લાભાર્થી સુધી પહોંચવાનો છે.
તપાસ ચાલુ છે…
