Freshwater Ecosystem સૌથી વધુ સંકટમાં: 85%નો ઘટાડો; જોકે વાઘ, ગ્રીન ટર્ટલ અને બ્લુફિન ટ્યૂના જેવી પ્રજાતિઓના પુનઃપ્રાપ્તિથી આશાનું કિરણ

8 ઓક્ટોબર, 2026 | નવી દિલ્હી/વૈશ્વિક અહેવાલ

વિશ્વભરમાં વન્યજીવન અને જૈવવિવિધતાની સ્થિતિ અંગે ચિંતાજનક તસવીર સામે આવી છે. WWFના Living Planet Report 2026 મુજબ વર્ષ 1970થી 2022 દરમિયાન મોનિટર કરવામાં આવેલી Wildlife Populationsના સરેરાશ કદમાં 73%નો ઘટાડો નોંધાયો છે. આ રિપોર્ટમાં 5,790 vertebrate speciesની 35,803 population trendsનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું છે.

પરંતુ WWFનો આ રિપોર્ટ માત્ર ચેતવણી આપતો નથી. તેમાં કેટલાક મહત્વપૂર્ણ સંરક્ષણ પ્રયાસોથી વન્યજીવોની વસ્તીમાં થયેલી પુનઃપ્રાપ્તિના ઉદાહરણો પણ આપવામાં આવ્યા છે. તેથી જ રિપોર્ટનું થીમ “The Science of Hope” રાખવામાં આવ્યું છે.

💧 સૌથી મોટો ખતરો Freshwater Ecosystem સામે

Living Planet Index મુજબ સૌથી મોટો ઘટાડો Freshwater populationsમાં 85% રહ્યો છે. ત્યારબાદ terrestrial populationsમાં 69% અને marine populationsમાં 59%નો ઘટાડો નોંધાયો છે.

WWFના જણાવ્યા મુજબ habitat loss અને degradation monitored wildlife populations માટે સૌથી વધુ નોંધાતો ખતરો છે. ત્યારબાદ overexploitation, climate change, pollution, invasive species અને disease જેવા પરિબળો આવે છે.

73% એટલે દુનિયામાં 73% પ્રાણીઓ ખતમ થઈ ગયા એવું નથી

રિપોર્ટનો આ એક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો છે. 73%નો આંકડો કુલ જંગલી પ્રાણીઓની સંખ્યામાં 73% ઘટાડો થયો છે એવો અર્થ નથી કરતો. Living Planet Index વિવિધ સ્થળોએ મોનિટર કરવામાં આવેલી wildlife populationsના કદમાં થયેલા સરેરાશ ફેરફારને માપે છે. રિપોર્ટ મુજબ LPIમાં સામેલ આશરે 50% populations સ્થિર અથવા વધતી પણ જોવા મળી છે. અર્થાત્, આ આંકડો “કેટલા પ્રાણીઓ ખતમ થયા” નહીં, પરંતુ મોનિટર થયેલી populationsના કદમાં સરેરાશ કેટલો ફેરફાર થયો તે દર્શાવે છે

WWFના રિપોર્ટમાં કેટલીક પ્રજાતિઓના સંરક્ષણની સફળતાઓને ખાસ ઉલ્લેખવામાં આવી છે. વર્ષ 2010માં વિશ્વમાં આશરે 3,200 જંગલી વાઘ હતા, જે સંખ્યા 2025 સુધીમાં વધીને આશરે 5,700 થઈ છે—70%થી વધુનો વધારો. WWF આ સફળતાને સરકારો, સ્થાનિક સમુદાયો, NGOs અને અન્ય ભાગીદારોના લાંબા ગાળાના સંયુક્ત પ્રયાસો સાથે જોડે છે.

ગ્રીન સી ટર્ટલ માટે પણ મહત્વપૂર્ણ સફળતા નોંધાઈ છે. 2025માં Green Sea Turtleને IUCN Red Listમાં Endangeredમાંથી Least Concern કેટેગરીમાં ખસેડવામાં આવી હતી. આ પુનઃપ્રાપ્તિ લગભગ 80 nesting countriesમાં પાંચ દાયકાના સંકલિત પ્રયાસોનું પરિણામ હોવાનું રિપોર્ટ જણાવે છે.

Bluefin Tuna અને Southern African Elephant populationsમાં પણ કેટલાક વિસ્તારોમાં સુધારાના ઉદાહરણો આપવામાં આવ્યા છે.

🇮🇳 ભારત માટે શું કહે છે WWFનો રિપોર્ટ?

ભારતમાં પણ wildlife conservationના કેટલાક સારા પરિણામો સામે આવ્યા છે. WWFના પ્રેસ રિલીઝ મુજબ:

• Tiger: 2022ની All India Tiger Estimation મુજબ 3,682
• Greater One-horned Rhino: 3,300+ Common Leopard: 13,874
• Asiatic Lion: 2020માં 674થી વધીને 2025માં 891
• Snow Leopard: 718

ભારતમાં aquatic biodiversityના અભ્યાસ તરફ પણ મહત્વપૂર્ણ પગલું ભરાયું છે. 2021–23 દરમિયાન પ્રથમવાર Ganges River Dolphinનું range-wide assessment કરવામાં આવ્યું, જેમાં 28 નદીઓના 8,507 કિલોમીટર વિસ્તારને આવરી લેવામાં આવ્યો અને 6,324 Ganges River Dolphinsનો science-based population estimate મળ્યો.

☀️ ભારતની Energy Transitionમાં પણ સારા સમાચાર

રિપોર્ટમાં ભારતની renewable energy તરફની પ્રગતિનો પણ ઉલ્લેખ છે. ભારતે 2030 સુધીમાં installed electricity capacityમાં 50% non-fossil fuel-based capacityનું લક્ષ્ય નક્કી કર્યું હતું, જે પાંચ વર્ષ વહેલું હાંસલ થયું છે.

31 ઓગસ્ટ 2026 સુધીમાં ભારતમાં non-fossil sourcesનો હિસ્સો 54.88% હતો. ભારતે 2035 સુધીમાં આ હિસ્સો 60% કરવાનો નવો લક્ષ્યાંક રાખ્યો છે.

🌾 ખેતીમાં પણ બદલાવની શક્યતા

WWF-India મુજબ દેશમાં 25,000થી વધુ ખેડૂતો regenerative agriculture practices અપનાવી રહ્યા છે. CGIARના 2021–2025 cropping periodના assessments મુજબ આવા પ્રયાસોમાં:

• 34% — soil organic carbonમાં વધારો
  57% — conventional farmsની સરખામણીએ GHG emissionsમાં ઘટાડો
  93,781 tonnes CO₂ equivalent — અંદાજિત carbon sequestration
  15% — ખેડૂતોની સરેરાશ net incomeમાં વધારો નોંધાયો હતો.

💰 Nature સામે પૈસા ક્યાં જઈ રહ્યા છે?

રિપોર્ટનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ અને વિચારવા જેવો મુદ્દો finance systemને લઈને છે. WWF મુજબ biodiversity માટે દર વર્ષે આશરે US$1.3 trillionનું financing gap છે. Finance systemને harmful activitiesમાં નાણાંનો પ્રવાહ અટકાવીને nature અને climate risksને વધુ મહત્વ આપવાની જરૂર હોવાનું રિપોર્ટ જણાવે છે.

અગાઉના media summaryમાં વધુ વ્યાપક આંકડો આપવામાં આવ્યો છે: 2023માં આશરે US$7.3 trillion એવી activitiesમાં ગયા જે natureને નુકસાન પહોંચાડે છે, જ્યારે natureને protect અથવા restore કરવા માટે માત્ર US$220 billion ગયા.

🔄 WWFનો ઉકેલ: Positive Tipping Point

રિપોર્ટમાં “Positive Tipping Points”નો વિચાર કેન્દ્રસ્થાને છે. જ્યારે કોઈ system એક એવા thresholdને પાર કરે જ્યાં તે વધુ સ્વસ્થ સ્થિતિ તરફ જવા લાગે અને એ પરિવર્તન પોતે જ વધુ ઝડપથી આગળ વધે, તેને positive tipping point તરીકે સમજાવવામાં આવ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં પરિવર્તન ઝડપી, સસ્તું અને પાછું ફેરવવું મુશ્કેલ બની શકે છે.

WWF ખાસ કરીને ત્રણ systems પર ભાર મૂકે છે:

• ⚡ Energy : Fossil fuelsમાંથી renewable energy તરફ ઝડપી પરિવર્તન.
• 🌾 Food : Nature-positive agriculture, sustainable consumption અને food wasteમાં ઘટાડો.
• 💰 Finance : Natureને નુકસાન કરતી activities માટેનું financing ઘટાડવું અને biodiversityમાં રોકાણ વધારવું.

WWFનો સંદેશ: “Hope is possible”

રિપોર્ટનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ સંદેશ એ છે કે biodiversityનું નુકસાન અનિવાર્ય નથી. વાઘ, ટ્યૂના, હાથી અને સમુદ્રી કાચબાની recovery દર્શાવે છે કે લાંબા ગાળાની યોજના, વૈજ્ઞાનિક અભિગમ, સ્થાનિક સમુદાયોની ભાગીદારી અને સતત પ્રયાસો દ્વારા કુદરત ફરીથી recover થઈ શકે છે.

પરંતુ WWF સ્પષ્ટ કરે છે કે માત્ર અલગ-અલગ speciesને બચાવવાના પ્રયાસો પૂરતા નથી. Nature loss પાછળ કામ કરતી food, energy અને finance systemsમાં જ પરિવર્તન લાવવું પડશે.

“73%નો આંકડો ડરાવતો છે… પરંતુ WWFનો સાચો સંદેશ માત્ર ડરનો નથી—દિશાનો છે.”

આ રિપોર્ટનું સૌથી મહત્વનું takeaway: કુદરતનું નુકસાન થઈ રહ્યું છે, પરંતુ જ્યાં સતત અને વૈજ્ઞાનિક સંરક્ષણ થયું છે ત્યાં કુદરત પાછી ફરી પણ રહી છે.

.