5,000 ચો.મી.ના પ્લોટમાં 500 ચો.મી. ગ્રીનબેલ્ટ હોવાની કંપનીની રજૂઆત; CETP મંજૂરી અને પાણીના હિસાબના દસ્તાવેજો પણ માગ્યા. EACએ પ્રસ્તાવ હાલના સ્વરૂપમાં પરત કર્યો. 7 ઓગસ્ટ પછી શું થયું, તે અંગે સવાલો યથાવત્.
વાપી, વલસાડ: ઔદ્યોગિક વિકાસની દોડમાં પર્યાવરણ માટે કેટલી જગ્યા છે? વાપી GIDCના ફેઝ-3માં આવેલી Sona Interchem Pvt. Ltd.ના વિસ્તરણ પ્રસ્તાવમાં સામે આવેલા સત્તાવાર દસ્તાવેજો આ સવાલ ઊભો કરે છે. કંપનીની રજૂઆત મુજબ 5,000 ચોરસ મીટરના પ્લોટમાં હાલ આશરે 500 ચોરસ મીટર વિસ્તારમાં ગ્રીનબેલ્ટ વિકસાવવામાં આવ્યો હતો. બીજી તરફ, કેન્દ્રીય પર્યાવરણ મંત્રાલયની Expert Appraisal Committee (EAC)એ પ્લાન્ટની અંદર જ 40 ટકા ગ્રીનબેલ્ટ દર્શાવતો GIDC મંજૂર લેઆઉટ માગ્યો હતો.
માત્ર ગ્રીનબેલ્ટ જ નહીં, CETPમાં ટ્રીટેડ એફ્લુઅન્ટના નિકાલ માટે GPCBની મંજૂરી અને ઉનાળા-ચોમાસા દરમિયાન પાણીના વપરાશનો સુધારેલો હિસાબ પણ માગવામાં આવ્યો હતો. EACની 21 અને 22 મે 2026ની 130મી બેઠકની 29 મે 2026ની મિનિટ્સમાં આ વિગતો નોંધાયેલી છે.
EAC સમક્ષ કંપનીએ રજૂઆત કરી હતી કે તેના 5,000 ચોરસ મીટરના પ્લોટમાંથી આશરે 500 ચોરસ મીટર વિસ્તારમાં ગ્રીનબેલ્ટ વિકસાવવામાં આવ્યો છે. એટલે કે કુલ પ્લોટ વિસ્તારના આશરે 10 ટકા.
કંપનીએ અગાઉના Compliance સંબંધિત Action Taken Reportમાં વધારાના ગ્રીનબેલ્ટ અંગે પણ વિગતો આપી હતી. તેમાં પ્લાન્ટની અંદર 600 ચોરસ મીટર વિસ્તારમાં વાવેતર અને GIDC વિસ્તારમાં વધુ 900 ચોરસ મીટર વાવેતર કરવાની યોજના દર્શાવાઈ હતી. બહારના વિસ્તારમાં વાવેતર માટે VIAની Green Society સાથે કામગીરી અને આશરે રૂ. 8 લાખના બજેટનો ઉલ્લેખ પણ હતો.
પરંતુ EACએ વિસ્તરણ પ્રસ્તાવની સમીક્ષા દરમિયાન પ્લાન્ટની અંદર જ 40 ટકા ગ્રીનબેલ્ટ દર્શાવતો GIDC દ્વારા મંજૂર કરાયેલો સુધારેલો સાઇટ લેઆઉટ અને ગ્રીનબેલ્ટ વિકાસ માટેની વિગતવાર કાર્યયોજના માગી હતી.
5,000 ચોરસ મીટરના પ્લોટના 40 ટકા એટલે 2,000 ચોરસ મીટર. હવે કંપની આ માગણીને અનુરૂપ પ્લાન્ટની અંદર ગ્રીનબેલ્ટ કેવી રીતે વિકસાવશે, તે મહત્વનો સવાલ છે.
EACની મિનિટ્સમાં નોંધાયું છે કે કંપનીને 22 માર્ચ 2013ના રોજ Environmental Clearance (EC) આપવામાં આવી હતી, પરંતુ તેની મુદત પૂર્ણ થઈ ગઈ હતી.
સાથે જ, કંપની પાસે GPCB દ્વારા આપવામાં આવેલું Consent to Operate (CTO) 31 માર્ચ 2027 સુધી માન્ય હોવાનું પણ બેઠકની નોંધમાં દર્શાવાયું છે.
અહીં એક બાબત સ્પષ્ટ કરવી જરૂરી છે કે જૂની ECની મુદત પૂર્ણ થવી એ એકલા આધારે કંપનીનું વર્તમાન સંચાલન ગેરકાયદેસર સાબિત થતું નથી. હાલના સંચાલન માટે લાગુ પડતી મંજૂરીઓ અને શરતોની અલગથી તપાસ જરૂરી છે.
જૂની ECની ચાર શરતો અંગે Compliance રિપોર્ટમાં શું?
આ તપાસ દરમિયાન MoEFCCની પ્રાદેશિક કચેરી, ગાંધીનગરનો Action Taken Report to Compliance Status Report પણ સામે આવ્યો છે.
આ દસ્તાવેજ મુજબ, અગાઉના Certified Compliance Reportમાં ચાર પર્યાવરણીય શરતોનું પાલન આંશિક હોવાનું દર્શાવાયું હતું. કંપનીએ 7 માર્ચ 2026ના રોજ Action Taken Report રજૂ કર્યો હતો. ત્યારબાદ પ્રાદેશિક કચેરીની 16 એપ્રિલ 2026ની સહીવાળી સમીક્ષાના Summary Noteમાં આ ચાર શરતોને “Complied” તરીકે દર્શાવવામાં આવી હતી.
આ મુદ્દો નોંધપાત્ર છે, કારણ કે જૂની ECની Compliance અંગેની કાર્યવાહી અને નવી વિસ્તરણ ECની પ્રક્રિયા બે અલગ બાબતો છે. જૂની શરતો અંગે Compliance દર્શાવાયું હોવા છતાં નવા વિસ્તરણ પ્રસ્તાવ માટે EACએ અલગથી દસ્તાવેજો અને સ્પષ્ટતાઓ માગી હતી.
CETPમાં પાણી છોડવાની GPCB મંજૂરીનો મુદ્દો
EACએ કંપની પાસેથી CETPમાં ટ્રીટેડ એફ્લુઅન્ટના નિકાલ માટે GPCBની ભલામણ અને મંજૂરીની નકલ રજૂ કરવા જણાવ્યું હતું.
આ ઉપરાંત ઉનાળા અને ચોમાસા એમ બંને ઋતુ માટે પાણીનો વપરાશ, પુનઃઉપયોગ અને ગંદા પાણીના નિર્માણનો સુધારેલો Water Balance રજૂ કરવા સૂચના આપવામાં આવી હતી.
ઔદ્યોગિક એકમમાં કેટલું પાણી વપરાય છે, કેટલું ફરી ઉપયોગમાં લેવાય છે અને કેટલું ગંદા પાણી તરીકે બહાર જાય છે, તે પર્યાવરણીય મૂલ્યાંકન માટે મહત્વપૂર્ણ વિગતો છે.
EACની બેઠકમાં GPCBનો અધિકારી હાજર નહોતો
EACની મિનિટ્સમાં નોંધાયું છે કે પ્રસ્તાવ અંગે GPCB પાસેથી PARIVESH મારફતે ટિપ્પણીઓ માગવામાં આવી હતી, પરંતુ નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં ટિપ્પણીઓ મળી નહોતી. બેઠકમાં હાજરી માટે ઇમેઇલ મોકલાયો હોવા છતાં GPCBનો કોઈ અધિકારી હાજર રહ્યો નહોતો.
આથી CETPની મંજૂરી અને પ્રદૂષણ નિયંત્રણ સંબંધિત મુદ્દાઓ પર GPCBનો સત્તાવાર પક્ષ પણ મહત્વનો બને છે.
પ્રસ્તાવ હાલના સ્વરૂપમાં પરત, હવે આગળ શું?
EACની 130મી બેઠકની મિનિટ્સમાં Sona Interchemનો વિસ્તરણ પ્રસ્તાવ “Returned in present form” તરીકે નોંધાયો છે. એટલે હાલ રજૂ કરાયેલા સ્વરૂપમાં પ્રસ્તાવ આગળ વધારવામાં આવ્યો નહોતો અને સમિતિએ માગેલી સ્પષ્ટતાઓ તથા દસ્તાવેજો સાથે સુધારેલો પ્રસ્તાવ રજૂ કરવાની જરૂર ઊભી થઈ હતી.
PARIVESH પોર્ટલ પર ઉપલબ્ધ Proposal Historyમાં “Proposal returned in present form” માટે 30 મે 2026થી 7 ઓગસ્ટ 2026નો સમયગાળો દર્શાવાયો છે. 11 નવેમ્બર 2026ના રોજ તપાસેલા Proposal Detailsના Previewમાં પણ Current Status તરીકે આ જ સ્થિતિ દેખાતી હતી. પ્રસ્તાવની દસ્તાવેજ યાદીમાં કુલ 23 ફાઇલો દર્શાવાઈ હતી, જેમાં સૌથી તાજેતરનો અપલોડ 24 જૂન 2026નો હતો.
જોકે, 7 ઓગસ્ટ 2026 પછી પ્રસ્તાવ અંગે કોઈ નવી અરજી, નિર્ણય અથવા કાર્યવાહી થઈ છે કે નહીં, તેની સ્પષ્ટતા ઉપલબ્ધ દસ્તાવેજોથી થઈ શકી નથી. તેથી આ મુદ્દે કંપની અને સંબંધિત સરકારી તંત્રનો જવાબ મહત્વનો છે.
હવે કંપની અને તંત્રએ જવાબ આપવાના સવાલો
- 40 ટકા ગ્રીનબેલ્ટ માટે પ્લાન્ટની અંદરનો GIDC મંજૂર સુધારેલો લેઆઉટ તૈયાર થયો છે?
- CETPમાં ટ્રીટેડ એફ્લુઅન્ટ છોડવા માટે GPCBની મંજૂરીની નકલ EAC સમક્ષ રજૂ થઈ છે?
- ઉનાળા અને ચોમાસા માટે સુધારેલો Water Balance તૈયાર થયો છે?
- 7 ઓગસ્ટ 2026 પછી કંપનીએ સુધારેલો વિસ્તરણ પ્રસ્તાવ ફરી રજૂ કર્યો છે?
- હાલના એકમનું સંચાલન કઈ પર્યાવરણીય મંજૂરીઓ અને શરતો હેઠળ થઈ રહ્યું છે?
આ સવાલોના જવાબ દસ્તાવેજો અને સત્તાવાર સ્પષ્ટતાથી જ મળી શકે છે.
Operation Corporate Files – Valsad હેઠળ Auranga Times દ્વારા કરવામાં આવતી આ તપાસનો હેતુ કોઈ કંપનીને દોષિત ઠેરવવાનો નહીં, પરંતુ ઔદ્યોગિક વિકાસ સાથે પર્યાવરણીય જવાબદારીના પાલન અંગે પારદર્શિતા લાવવાનો છે.
નોંધ: આ અહેવાલ MoEFCCની EAC બેઠકની મિનિટ્સ, MoEFCC Regional Officeના Action Taken Report અને PARIVESH પોર્ટલ પર તપાસ દરમિયાન દેખાયેલા રેકોર્ડ પર આધારિત છે. કંપનીની રજૂઆતો અને સરકારી સમિતિની નોંધોને અલગ રીતે રજૂ કરવામાં આવી છે. કંપની સામે કોઈ પર્યાવરણીય નિયમભંગ સાબિત થયો હોવાનો દાવો કરવામાં આવતો નથી.
