36 પ્રોફેશનલ્સ અને Form 15CB/146 પણ તપાસના દાયરામાં; bogus donation, shell entities અને foreign-remittance trailની કડીઓ શોધી રહ્યું Income Tax Department
વિદેશમાં મોટી રકમ મોકલતી પરંતુ પોતાના Income Tax Returnમાં અત્યંત ઓછું ટર્નઓવર દર્શાવતી અથવા ITR જ ફાઇલ ન કરતી સંસ્થાઓ સામે Income Tax Departmentએ દેશવ્યાપી verification exercise શરૂ કરી છે. 18 ઓગસ્ટ, 2026થી શરૂ થયેલી આ કાર્યવાહી હેઠળ આશરે 394 entities અને 36 professionalsની તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. તેમાં 117 entities દેશની land-border Statesમાં આવેલી હોવાનું Central Board of Direct Taxes (CBDT)ના જણાવ્યા મુજબ બહાર આવ્યું છે.
આ કાર્યવાહી છેલ્લા ત્રણ વર્ષના outward foreign remittanceના data analysis અને ground intelligenceના આધારે શરૂ કરવામાં આવી છે. Departmentનું મુખ્ય ધ્યાન shell entities, તેમની પાછળ રહેલા લોકો તથા વિદેશી remittance માટે Form 15CB પ્રમાણપત્ર આપનારા professionals પર છે.
Income Tax Departmentના preliminary ground verificationમાં કેટલીક એવી entities સામે આવી હોવાનું જણાવાયું છે કે જેઓ કાં તો Income Tax Return ભરતી નહોતી અથવા ખૂબ જ ઓછું turnover દર્શાવતી હતી. બીજી તરફ આ entities દ્વારા વિદેશમાં મોકલવામાં આવેલી રકમ તેમના જાહેર કરાયેલા business profileની સરખામણીમાં ઘણી મોટી હતી.
CBDTના જણાવ્યા મુજબ આવા કેટલાક કેસોમાં reported turnover અને વિદેશ મોકલવામાં આવેલી રકમ વચ્ચે કોઈ સ્પષ્ટ સંબંધ દેખાયો નહોતો. વધુમાં, remittance માટે દર્શાવવામાં આવેલા હેતુઓ — જેમ કે freight payment, software import અને consulting services — પણ સંબંધિત entitiesની વાસ્તવિક business activity સાથે મેળ ખાતા ન હોવાનું preliminary verificationમાં જણાયું છે.
કેટલાક કેસોમાં entities પોતાના declared address પર વાસ્તવમાં કાર્યરત ન હોવાની ground-level intelligence પણ સામે આવી હોવાનું ડિપાર્ટમેન્ટે જણાવ્યું છે.
આ તપાસ પાછળનો એક મહત્વનો મુદ્દો fictitious charitable trustsનું network છે. Income Tax Departmentના જણાવ્યા પ્રમાણે અગાઉ કરવામાં આવેલી search કાર્યવાહી દરમિયાન એવા charitable trustsનું network મળ્યું હતું, જે bogus donations/contributions સામે accommodation entries આપતું હોવાની શંકા હતી.
આ તપાસમાંથી વિદેશમાં નાણાં મોકલતી કેટલીક શંકાસ્પદ entities સુધીનો trail મળ્યો હોવાનું Departmentનું કહેવું છે.
આ કાર્યવાહીનો સૌથી મહત્વનો બીજો પાસો છે Form 15CB. Departmentના data analysisમાં મોટી સંખ્યામાં Form 15CB certificates પ્રમાણમાં નાના group of professionals દ્વારા issue કરવામાં આવ્યા હોવાનું સામે આવ્યું છે. સાથે જ remitted funds પણ કેટલીક clustered recipient entities સુધી પહોંચતા હોવાનું જણાવાયું છે.
Form 15CB સંબંધિત accountant/CAને foreign remittanceની taxability અંગે books of account અને સંબંધિત documentsના આધારે પ્રમાણિત કરવાની જવાબદારી સાથે જોડાયેલું છે. CBDTએ કહ્યું છે કે હાલની findingsને કારણે certificates issue કરતી વખતે જરૂરી due diligence કરવામાં આવી હતી કે નહીં તે અંગે સવાલો ઊભા થયા છે.
આ nationwide exerciseમાં ગુજરાત અંગે સૌથી સ્પષ્ટ રીતે ઉપલબ્ધ lead અમદાવાદનો છે. વર્તમાન તપાસ અંગેના વિશ્વસનીય અહેવાલોમાં અમદાવાદને તપાસ સાથે જોડાયેલા સ્થળોમાં ગણાવવામાં આવ્યું છે.
પરંતુ Valsad, Vapi, Surat અથવા Damanની કોઈ ચોક્કસ entity, trust અથવા professionalને હાલની 394-entity verification સાથે જોડતો સત્તાવાર જાહેર પુરાવો હાલમાં ઉપલબ્ધ નથી.
394 entitiesમાંથી 117 entities land-border Statesમાં આવેલી હોવાનું CBDTએ જણાવ્યું છે. Departmentએ આવા વિસ્તારોમાં નોંધપાત્ર foreign remittance કરનારી entitiesને પણ verification exerciseમાં સામેલ કરી છે.
પરંતુ ડિપાર્ટમેન્ટે ઉપલબ્ધ જાહેર નિવેદનમાં આ 117 entitiesનો state-wise breakup જાહેર કર્યો નથી. તેથી ગુજરાતની કેટલી entities આ 117માં છે તે અંગે હાલ કોઈ ચોક્કસ આંકડો આપવો યોગ્ય નથી.
હાલની તપાસમાં મુખ્યત્વે ચાર બાબતો તપાસવામાં આવી રહી છે:
entityનું વાસ્તવિક business અને reported turnover
વિદેશ મોકલાયેલી રકમ અને remittanceનો stated purpose
entityનું declared address અને વાસ્તવિક અસ્તિત્વ
Form 15CB/Form 146 issue કરનાર professionalsની due diligence
Department એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વધુ તપાસ ચાલુ છે.
આ તપાસમાંથી foreign-remittanceની આખી financial chain — remitter entity, પાછળના મુખ્ય લોકો, intermediary professionals અને overseas recipients — અંગે વધુ વિગતો બહાર આવે છે કે નહીં તેના પર નજર રહેશે.
ખાસ કરીને ગુજરાત માટે હવે મોટો સવાલ એ રહેશે કે 394 entitiesમાં ગુજરાતની કેટલી entities છે અને અમદાવાદ સિવાય રાજ્યના અન્ય શહેરો કે સરહદી વિસ્તારોમાંથી કોઈ entity આ verificationમાં સામેલ છે કે નહીં?
હાલમાં એટલું ચોક્કસ છે કે Income Tax Departmentએ નાના અથવા ગેરહાજર reported business activity સામે મોટા foreign outflowsને ગંભીર red flag તરીકે લીધો છે અને તેની પાછળના networkની તપાસ શરૂ કરી છે.
