58.3% દરિયાકાંઠો erosion હેઠળ; વલસાડ જિલ્લાના દરિયા કાંઠે ઉદ્યોગો, રિસોર્ટ અને ફાર્મહાઉસ સામે ભવિષ્યના જોખમનો સવાલ
વલસાડ: વલસાડના દરિયાકાંઠા અંગે કેન્દ્ર સરકારના આંકડા ચિંતા ઊભી કરે છે. NCCRના 1990થી 2022 સુધીના 32 વર્ષના અભ્યાસ મુજબ વલસાડની 62.78 કિમી coastlineમાંથી 36.62 કિમી એટલે કે 58.3% દરિયાકાંઠો erosion હેઠળ છે. તેમાં 2.5 કિમી High અને 3.24 કિમી Moderate Erosion Zone છે.
ઉદવાડાના ઉત્તરનો વિસ્તાર High-Erosion Zone, જ્યારે ભાગલ Moderate-Erosion Zone તરીકે ઓળખાયો છે. નારગોલ, મરોલી, ફણસા, દહેરી, ગોવાડા, ઉમરગામ અને તિથલ સહિતના વિસ્તારો Low-Erosion Categoryમાં છે.
પરંતુ બીજી તરફ આ જ દરિયાકાંઠા પટ્ટામાં ઉદ્યોગો, ફાર્મહાઉસ, હોટેલ-રિસોર્ટ અને અન્ય બાંધકામનું દબાણ વધી રહ્યું છે. ખાસ કરીને ઉમરગામ તાલુકાના નારગોલ–ફણસા–મરોલી પટ્ટામાં વિકાસ અને દરિયાઈ જોખમ વચ્ચેનું સંતુલન હવે મોટો સવાલ છે.
વરસાદે બતાવી દીધું છે કે પાણીની તાકાત કેટલી મોટી છે
તાજેતરના ભારે વરસાદ દરમિયાન વાપી સહિત વલસાડ જિલ્લાના અનેક વિસ્તારોમાં નદી-ખાડીના પાણીના કારણે પૂર અને જળબંબાકારની સ્થિતિ સર્જાઈ અને જાનમાલ તથા સંપત્તિને મોટું નુકસાન થયું.
આ ઘટના એક અલગ ચેતવણી પણ આપે છે:
જો ભવિષ્યમાં ભારે વરસાદ, પૂર અને દરિયાઈ મોજાં એકસાથે અસર કરે તો દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોનું શું થશે? ઉદ્યોગોનું પ્રદૂષણ પણ જોખમ બની શકે?
વાપીનું CETP અને સરીગામનું CETP દરિયાઈ પર્યાવરણ સાથે સીધા જોડાયેલા મહત્વના infrastructure છે. વાપી માટે હાલમાં 70 MLD treated industrial effluentને deep sea સુધી લઈ જતી offshore અને onshore pipeline માટે આશરે ₹660.36 કરોડનો પ્રોજેક્ટ હાથ ધરવામાં આવ્યો છે.
સરીગામ CETP માટે 25 MLD ક્ષમતાની submarine pipeline અને diffuser outfall systemની પર્યાવરણીય મંજૂરીની પ્રક્રિયા થઈ ચૂકી છે; સરકારી દસ્તાવેજ મુજબ pipelineની કુલ લંબાઈ આશરે 17.11 કિમી છે.
સામાન્ય સ્થિતિમાં આ treated effluentના નિયંત્રિત disposal માટેની વ્યવસ્થા છે. પરંતુ અતિભારે વરસાદ, પૂર, storm surge, દરિયાઈ મોજાં અથવા pipeline/infrastructureને નુકસાન જેવી અસાધારણ પરિસ્થિતિમાં શું થશે?
જો દરિયાનું પાણી backflow કરે અથવા disposal infrastructureમાં ખામી સર્જાય તો દરિયાકાંઠાના ગામો, માછીમારી, દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિ અને નજીકના ઉદ્યોગો માટે જોખમ કેટલું વધી શકે?
આ સવાલનો જવાબ આપત્તિ પહેલાં જ શોધવો જરૂરી છે. કરોડોના coastal protection works છતાં સવાલ યથાવત્
સરકારી રેકોર્ડમાં નારગોલ, ફણસા, મરોલી, દહેરી, ગોવાડા, કમલવાડ સહિતના વિસ્તારોમાં કરોડો રૂપિયાના coastal protection worksનો ઉલ્લેખ છે.
એટલે સરકાર પણ સ્વીકારી રહી છે કે કેટલાક વિસ્તારોમાં દરિયાકાંઠાનું રક્ષણ જરૂરી બન્યું છે. પરંતુ સાથે જ સવાલ એ છે: દરિયાની સામે માત્ર seawall બનાવીને કેટલો વિકાસ સુરક્ષિત રાખી શકાશે? હવે ત્રણ સવાલનો જવાબ જોઈએ
1. High અને Moderate erosion zonesમાં અત્યાર સુધી કેટલું protection work થયું અને તેનું પરિણામ શું આવ્યું?
2. દરિયાની નજીક ઊભા થઈ રહેલા ઉદ્યોગો, ફાર્મહાઉસ અને રિસોર્ટ માટે 20–30 વર્ષના coastal-riskનું મૂલ્યાંકન થાય છે કે નહીં?
3. ભારે પૂર અને દરિયાઈ મોજાંની સંયુક્ત આપત્તિમાં Vapi અને Sarigamની effluent disposal infrastructure માટે emergency plan શું છે?
વલસાડનો દરિયો આજે માત્ર પ્રવાસનનો વિષય નથી. તે માછીમારી, ખેતી, ઉદ્યોગ, રહેણાંક અને કરોડો રૂપિયાની મિલકતોના ભવિષ્ય સાથે જોડાયેલો પ્રશ્ન છે. આજે દરિયાકાંઠે વિકાસની સીમા નક્કી નહીં કરીએ તો આવતીકાલે કદાચ દરિયો જ એ સીમા નક્કી કરશે.
