પ્લોટ નં. 1204–1205 વિસ્તારમાં ચોમાસાની ગટરમાં રંગીન પાણીનો પ્રવાહ; સવાલ—આખરે આ શંકાસ્પદ પાણી આવે છે ક્યાંથી?
એક તરફ આપણે વિશ્વને આપણી હજારો વર્ષ જૂની સંસ્કૃતિ, વેદો અને પ્રકૃતિપૂજાની પરંપરાનો ગર્વથી પરિચય આપીએ છીએ…
અને બીજી તરફ ઔદ્યોગિક વિકાસની આંધળી દોડમાં આપણી જ ધરતી, પાણી અને પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડતા દૃશ્યો વારંવાર સામે આવે છે.
વાપી GIDCના પ્લોટ નંબર 1204થી 1205 તરફના વિસ્તારમાં આવેલી ચોમાસાની ગટર લાઇનમાં રંગીન અને શંકાસ્પદ પાણી વહેતું હોવાના દૃશ્યો સામે આવ્યા છે.
આ દૃશ્યો માત્ર ગંદા પાણીના નથી…
આ દૃશ્યો અનેક ગંભીર સવાલોના છે!
આ કોઈ રંગ બનાવવાની ટાંકી નથી…
આ કોઈ ઔદ્યોગિક પ્લાન્ટની અંદરની પ્રક્રિયા પણ નથી…
આ છે ચોમાસાના વરસાદી પાણીના નિકાલ માટેની ગટર!
પરંતુ તેમાં વહેતું પાણી સામાન્ય વરસાદી પાણી જેવું દેખાતું નથી. પાણીનો અસામાન્ય રંગ સ્વાભાવિક રીતે શંકા ઊભી કરે છે કે આખરે આ પાણી ક્યાંથી આવી રહ્યું છે?
શું આસપાસના કોઈ ઔદ્યોગિક એકમમાંથી શંકાસ્પદ પ્રવાહી વરસાદી ગટર સુધી પહોંચી રહ્યું છે?
શું કોઈ ગેરકાયદેસર જોડાણ છે?
કે પછી અન્ય કોઈ કારણ જવાબદાર છે?
આ સવાલોના ચોક્કસ જવાબ માટે તાત્કાલિક સત્તાવાર તપાસ અને પાણીના નમૂનાનું લેબોરેટરી પરીક્ષણ જરૂરી છે.
વાપી દેશના મહત્વના ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાં સ્થાન ધરાવે છે. અહીં મોટી મોટી કંપનીઓ છે… ઉચ્ચ શિક્ષિત મેનેજમેન્ટ છે… ટેક્નિકલ નિષ્ણાતો છે… પર્યાવરણ વિભાગો છે… અને નિયમોની લાંબી યાદી પણ છે.
તો પછી સવાલ એ છે કે વરસાદી પાણીની ગટરમાં આવું રંગીન પાણી દેખાય જ કેમ?
જો કોઈ ઔદ્યોગિક એકમ દ્વારા ખરેખર પ્રદૂષિત પાણી વરસાદી ગટરમાં છોડવામાં આવી રહ્યું હોય, તો એ માત્ર નિયમભંગનો મુદ્દો નથી…
એ આવતી પેઢીના હિસ્સાનું શુદ્ધ પાણી લૂંટવાનો ગુનો છે. એ જમીન સામેનો અન્યાય છે. એ પ્રકૃતિ સામેનો દ્રોહ છે.
આપણા વેદોએ હજારો વર્ષ પહેલાં જ પ્રકૃતિ સાથે સહઅસ્તિત્વનો સંદેશ આપ્યો. “માતા ભૂમિઃ પુત્રોઽહં પૃથિવ્યાઃ” અર્થાત્— આ પૃથ્વી મારી માતા છે અને હું તેનો પુત્ર છું.
પરંતુ આજે સવાલ એ છે… જે ધરતીને શાસ્ત્રોમાં ‘માતા’ કહીએ છીએ, શું એ જ ધરતીની નસોમાં આપણે પ્રદૂષણ વહાવી રહ્યા છીએ?
એક તરફ નવી પેઢીને વેદોનું જ્ઞાન આપવામાં આપણે પાછળ પડી રહ્યા છીએ… અને બીજી તરફ આધુનિક શિક્ષણ મેળવીને, મોટા હોદ્દા પર બેઠેલા અને પોતાને જવાબદાર નાગરિક ગણાવતા લોકોની વ્યવસ્થામાં જો પર્યાવરણ સાથે આવી બેદરકારી થતી હોય, તો ડિગ્રી અને સંસ્કાર વચ્ચેનો તફાવત સમજવો પડશે.
ભણતર માણસને હોશિયાર બનાવી શકે છે… પણ પ્રકૃતિ પ્રત્યેની જવાબદારી જ તેને સાચા અર્થમાં સંસ્કારી બનાવે છે.
જો આ પાણી ખરેખર ઔદ્યોગિક પ્રદૂષિત પ્રવાહી હોવાનું તપાસમાં સાબિત થાય, તો… તે ક્યાંથી આવ્યું?
કઈ લાઇન મારફતે આવ્યું? કેટલા સમયથી આવી રહ્યું છે? અને જવાબદાર કોણ?
શું સંબંધિત વિભાગે આ વિસ્તારમાં સ્ટોર્મ વોટર ડ્રેઇનની લાઇનનું મેપિંગ કર્યું છે? શું શંકાસ્પદ આઉટલેટ અને જોડાણોની તપાસ થશે? શું પાણીના નમૂના લઈને વૈજ્ઞાનિક પરીક્ષણ કરવામાં આવશે?
અને સૌથી મહત્વનો સવાલ…જો આવું વારંવાર થતું હોય, તો જવાબદાર તંત્રને ખબર નથી… કે ખબર હોવા છતાં કાર્યવાહી નથી?
ઉદ્યોગો જરૂરી છે… રોજગાર જરૂરી છે… આર્થિક વિકાસ પણ જરૂરી છે… પરંતુ એવો વિકાસ ક્યારેય સ્વીકાર્ય ન હોઈ શકે, જેની કિંમત આપણી નદીઓ, જમીન, ભૂગર્ભજળ અને આવતી પેઢીએ ચૂકવવી પડે.
વાપી GIDCના પ્લોટ નં. 1204થી 1205 વિસ્તારના આ દૃશ્યોની તાત્કાલિક તપાસ થવી જોઈએ. સંબંધિત તંત્રએ પાણીના નમૂના લેવા જોઈએ, સ્ટોર્મ વોટર ડ્રેઇનનું સ્ત્રોત શોધવું જોઈએ અને જો કોઈ એકમ જવાબદાર હોવાનું પુરાવાથી સામે આવે તો કાયદેસરની કડક કાર્યવાહી થવી જોઈએ.
કારણ કે… પ્રકૃતિ બોલતી નથી… એટલે એ સહન કરે છે એવું માનવાની ભૂલ ન કરશો. આજે ગટરનો રંગ બદલાયો છે… કાલે આપણા પાણીનો રંગ બદલાય એ પહેલાં જાગવું પડશે!
