ગજબ! સ્ટેજ પર ‘પ્રાકૃતિક ખેતી’ના ભાષણો અને ફેક્ટરીઓમાં ‘જંતુનાશકો’નું અબજોનું ટર્નઓવર

વલસાડ જિલ્લાનો આ રસપ્રદ વિરોધાભાસ જાણો

​તાજેતરમાં વલસાડ જિલ્લાના પારડી ખાતે રાજ્યના નાણાં મંત્રી કનુભાઈ દેસાઈના અધ્યક્ષસ્થાને ‘પ્રાકૃતિક કૃષિ કાર્યશાળા’ યોજાઈ ગઈ. મંચ પરથી નેતાઓએ જોરશોરથી આહવાન કર્યું કે, “રાસાયણિક ખાતરો અને જંતુનાશકો જમીનને બંજર બનાવી રહ્યા છે, લોકોમાં કેન્સર જેવી બીમારીઓ વધારી રહ્યા છે, માટે ખેડૂતોએ માત્ર એક દેશી ગાય રાખીને 10 એકરમાં પ્રાકૃતિક ખેતી તરફ વળવું જોઈએ.”

​સરકારની આ નીતિ અને ચિંતા ચોક્કસ આવકારદાયક છે. પરંતુ, જ્યારે આ જ ભાષણો વલસાડ જિલ્લાની ધરતી પર થાય છે, ત્યારે એક ખૂબ જ મોટો અને રસપ્રદ વિરોધાભાસ (Paradox) સામે આવે છે. જે જિલ્લામાં ઊભા રહીને રાસાયણિક જંતુનાશકોનો બહિષ્કાર કરવાની વાતો થાય છે, એ જ વલસાડ જિલ્લો આખા દેશ અને દુનિયાને અબજો રૂપિયાના જંતુનાશકો (Pesticides) સપ્લાય કરવાનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે!

​વલસાડ જિલ્લો એ માત્ર કેરી અને ચીકુની વાડીઓનો જિલ્લો નથી, પણ તે ગુજરાતનું મોટું ઔદ્યોગિક પાવરહાઉસ છે. વાપી, સરીગામ અને ઉમરગામ જેવી GIDC વૈશ્વિક સ્તરે એગ્રોકેમિકલ્સ (કૃષિ રસાયણો) ના ઉત્પાદન માટે જાણીતી છે. મંચ પર હાજર નેતાઓ જે રસાયણોથી દૂર રહેવાની સલાહ આપે છે, તે જ રસાયણો બનાવતી મોટી કંપનીઓ આ જિલ્લાની આર્થિક કરોડરજ્જુ છે:

UPL Limited (યુનાઇટેડ ફોસ્ફરસ લિમિટેડ) – વાપી: વિશ્વની સૌથી મોટી એગ્રોકેમિકલ કંપનીઓમાંની એક, જેના પ્લાન્ટ વાપીમાં આવેલા છે.

Aarti Industries Limited – વાપી: જંતુનાશકો અને તેના માટેના જરૂરી વચગાળાના રસાયણો (Chemical Intermediates) બનાવતી મોટી કંપની.

Anupam Rasayan India Ltd. – inline – વાપી: વૈશ્વિક એગ્રોકેમિકલ કંપનીઓ માટે જંતુનાશકોના ટેકનિકલ ઘટકો બનાવે છે.

​Bayer CropScience / SML વાપી : વૈશ્વિક સ્તરે જંતુનાશકો બનાવતી જર્મન કંપનીનું નેટવર્ક અહીં જોડાયેલું છે.

Heranba Industries Limited – વાપી/સરીગામ: સિન્થેટિક પાયરેથ્રોઇડ્સ અને વિવિધ પ્રકારના કીટનાશકો (Insecticides) ની મોટી ઉત્પાદક.

Hemani Industries Limited વલસાડ જિલ્લાના સરીગામ GIDC ખાતે મોટા પાયે જંતુનાશકો અને કેમિકલ્સનું ઉત્પાદન અને નિકાસ કરે છે.

Sudarshan Chemical Industries – વાપી: કૃષિ રસાયણો માટેના અગત્યના ઘટકોનું ઉત્પાદન કરે છે.

નીતિ, નોકરી અને નેતાગીરી વચ્ચેનો ત્રિવેણી સંગમ : ​આ પરિસ્થિતિ એક અજીબ આર્થિક અને સામાજિક ચિત્ર ઉભું કરે છે:

​રોજગારી વિરુદ્ધ સ્વાસ્થ્ય: વલસાડ જિલ્લાની આ જ કેમિકલ કંપનીઓ લાખો સ્થાનિક યુવાનોને રોજગારી આપે છે અને સરકારને કરોડો રૂપિયાનો ટેક્સ (GST) ચૂકવે છે, જેનાથી રાજ્યનું નાણાં મંત્રાલય ચાલે છે.

​કોર્પોરેટ વિરુદ્ધ સરકારી નીતિ: એક તરફ વડાપ્રધાન અને રાજ્યપાલના આદેશથી 2047 સુધીમાં ભારતને 100% પ્રાકૃતિક ખેતી તરફ લઈ જવાની ઝુંબેશ ચાલે છે, તો બીજી તરફ આ જંતુનાશક કંપનીઓ વગર દેશનું કૃષિ ઉત્પાદન જાળવી રાખવું હાલના તબક્કે અશક્ય હોવાનું કોર્પોરેટ જગત માને છે.

વિચારવા જેવો મુદ્દો: જ્યારે કોઈ મંત્રી કે નેતા વલસાડના સ્ટેજ પરથી એમ કહે કે “રાસાયણિક દવાઓ ઝેર છે”, ત્યારે એ જ જિલ્લાના ઉદ્યોગપતિઓ અને ત્યાં કામ કરતા હજારો કર્મચારીઓ કદાચ મનોમન હસતા હશે. કારણ કે જે ‘ઝેર’ મુક્ત થવાની વાતો સરકાર કરે છે, તે જ પ્રોડક્ટ્સ બનાવવામાં આખો જિલ્લો રાત-દિવસ વ્યસ્ત છે.

આ વિરોધાભાસ એ વાત સાબિત કરે છે કે રાજકારણ અને અર્થતંત્રના પાટા હંમેશા જુદી દિશામાં ચાલે છે. સરકાર માટે ખેડૂતો અને લોકોનું સ્વાસ્થ્ય સુધારવા ‘પ્રાકૃતિક ખેતી’નો પ્રચાર કરવો એ રાજકીય અને નૈતિક મજબૂરી છે; જ્યારે દેશની આર્થિક પ્રગતિ અને રોજગારી માટે વલસાડના આ ‘એગ્રોકેમિકલ’ ઉદ્યોગોને ચાલુ રાખવા એ વહીવટી જરૂરિયાત છે. હોદ્દા અને પૃષ્ઠભૂમિ વચ્ચેનો આ જ તો અસલી લોકશાહીનો રંગ છે!