ટેક્સ વધશે તો સુવિધાઓ પણ વધશે? ભિલાડ–સરીગામ–સોળસુંબા બાદ ખતલવાડામાં પણ નગરપાલિકાની માંગની ચર્ચા વચ્ચે મોટો સવાલ
વલસાડ | ઉમરગામ તાલુકો
ઉમરગામ તાલુકાના ભિલાડ, સરીગામ અને સોળસુંબા વિસ્તારમાં ગ્રામપંચાયતને નગરપાલિકામાં રૂપાંતરિત કરવાની ચર્ચા વચ્ચે હવે ખતલવાડા ગામને લઈને પણ આવી જ માંગ ઉઠતી હોવાની ચર્ચા છે. પરંતુ ગામને નગરપાલિકા બનાવવાની માંગ કરતા પહેલાં એક મૂળભૂત પ્રશ્ન પર ચર્ચા થવી જરૂરી છે—વર્તમાનમાં મળતી સુવિધાઓ સામે નગરપાલિકા બન્યા પછી લોકો પર કેટલો વધારાનો કરબોજ આવશે અને તેના બદલામાં કેટલી વધારાની સુવિધાઓ મળશે?
આ પ્રશ્ન માત્ર રાજકીય કે વહીવટી દરજ્જાનો નથી, પરંતુ સીધી રીતે સામાન્ય નાગરિકના ખિસ્સા સાથે જોડાયેલો છે.
ગ્રામપંચાયત અને નગરપાલિકા વચ્ચેનું
‘ટેક્સ વર્સસ સર્વિસ’ ગણિત
ગ્રામપંચાયત વિસ્તારમાં રહેનારા લોકો હાલમાં જે મિલકત વેરો તથા અન્ય સ્થાનિક કર ચૂકવે છે અને તેના બદલામાં પાણી, સફાઈ, સ્ટ્રીટલાઇટ, રસ્તા, ગટર સહિતની જે સુવિધાઓ મેળવે છે, તેની સામે નગરપાલિકા બન્યા પછી કરની રચના કેવી રહેશે તે પહેલેથી જાહેર થવું જોઈએ.
સ્થાનિક સ્તરે ચર્ચાતા આંકડા મુજબ હાલમાં કેટલાક પરિવારોનો વાર્ષિક સ્થાનિક ટેક્સ આશરે ₹200થી ₹500ની આસપાસ છે, જ્યારે નગરપાલિકા બન્યા પછી તે ₹4,000થી ₹12,000 સુધી પહોંચી શકે તેવી ચર્ચા છે.
પરંતુ આ આંકડાઓની સત્તાવાર પુષ્ટિ જરૂરી છે. વાસ્તવિક કર કેટલો થશે તે મિલકતનો પ્રકાર, વિસ્તાર, વેલ્યુએશન, વેરાના દર અને અન્ય લાગુ પડતા ચાર્જ પર આધારિત હોઈ શકે છે.
કચ્છના માધાપર–સુખપરનું ઉદાહરણ
કચ્છમાં માધાપર અને સુખપર જેવા ગામો લાંબા સમયથી સમૃદ્ધ અને વિદેશમાં વસતા લોકો સાથે જોડાયેલા ગામો તરીકે જાણીતા છે. તેમજ એશિયાના સૌથી ધનિક ગામ અને બેન્કિંગ સહિત તમામ સુવિધાઓથી વિકસિત ગામ છે. કચ્છ જિલ્લા પ્રશાસનની સત્તાવાર યાદીમાં માધાપર અને સુખપર સહિતના ગામો આજે પણ ગ્રામ પંચાયત તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યા છે.
અહીંથી એક અલગ પ્રકારનો પ્રશ્ન ઊભો થાય છે—ગામની આર્થિક ક્ષમતા અને સુવિધાઓ વધારવા માટે દરેક વખતે નગરપાલિકા બનવું જ જરૂરી છે કે ગ્રામપંચાયતના માળખામાં રહીને પણ ઉત્તમ સુવિધાઓ ઊભી કરી શકાય?
વાપીનું ઉદાહરણ પણ સામે છે
વાપી હવે નગરપાલિકા નહીં પરંતુ વાપી મહાનગરપાલિકા છે. મહાનગરપાલિકા બન્યા બાદ વિકાસ માટે મોટા આયોજન અને બજેટની વ્યવસ્થા ઊભી થઈ છે. ફેબ્રુઆરી 2025ના પ્રથમ બજેટ અંગેના અહેવાલ મુજબ વાપી મહાનગરપાલિકાનું પ્રથમ બજેટ ₹640 કરોડનું હતું અને તેમાં રસ્તા, સફાઈ, પાણી, ડ્રેનેજ તથા નવા જોડાયેલા 11 ગામોના વિકાસને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી હતી. તે સમયે મિલકત વેરામાં વધારો નહીં કરવાની જાહેરાત પણ કરવામાં આવી હતી.
આથી વાપીનું ઉદાહરણ પણ માત્ર “ટેક્સ વધ્યો અને સુવિધા મળી નહીં” એટલા માટે નહીં, પરંતુ શહેરી દરજ્જો બદલાયા પછી નાગરિકોને ખરેખર કઈ વધારાની સુવિધાઓ મળી અને તેના માટે કેટલો ખર્ચ થયો? તે આધારે જોવું જોઈએ.
ઉમરગામનું ઉદાહરણ પણ તપાસવા જેવું
ઉમરગામ સત્તાવાર રીતે નગરપાલિકા છે અને તેના માટે પાણી, સફાઈ, જાહેર બાંધકામ, રેવન્યુ તથા ટાઉન પ્લાનિંગ જેવા અલગ વિભાગો કાર્યરત હોવાનું નગરપાલિકાની સત્તાવાર વેબસાઇટ દર્શાવે છે.
એટલે ભિલાડ, સરીગામ, સોળસુંબા કે ખતલવાડાને નગરપાલિકા બનાવવાની ચર્ચા હોય ત્યારે ઉમરગામ નગરપાલિકાની આવક સામે ખર્ચ અને વાસ્તવિક નાગરિક સુવિધાઓનો ઓડિટ પણ લોકો સમક્ષ મૂકવો જોઈએ.
બીજી તરફ સોળસુંબા જેવી ગ્રામપંચાયત પોતાના મર્યાદિત સ્થાનિક સંસાધનો અને સરકારી ગ્રાન્ટના આધારે કઈ સુવિધાઓ આપે છે, તેનો પણ સત્તાવાર ડેટા સાથે અભ્યાસ થવો જોઈએ.
હવે ચર્ચાનો મુદ્દો ‘નગરપાલિકા જોઈએ કે નહીં?’ નહીં, પરંતુ…
નગરપાલિકા બનવું પોતે ખરાબ કે સારું એવું કહી દેવા કરતાં પહેલાં પાંચ સવાલોના જવાબ જાહેર થવા જોઈએ:
1. હાલમાં પ્રતિ પરિવાર/મિલકત સરેરાશ કેટલો સ્થાનિક કર વસૂલાય છે?
2. નગરપાલિકા બન્યા બાદ પ્રસ્તાવિત મિલકત વેરો અને અન્ય કર કેટલો હશે?
3. હાલ ગ્રામપંચાયત દ્વારા કઈ કઈ સુવિધાઓ આપવામાં આવે છે?
4. નગરપાલિકા બન્યા બાદ કઈ નવી સુવિધાઓ ઉમેરાશે અને તેનો વાર્ષિક ખર્ચ કેટલો હશે?
5. નવી નગરપાલિકાને સરકાર તરફથી કેટલી ગ્રાન્ટ મળશે અને સ્થાનિક સ્તરે કેટલો વધારાનો કર વસૂલવો પડશે?
ગામને ‘શહેર’ બનાવવાની ઉતાવળ કરતાં પહેલાં ગણિત કરો
ગામનો વિકાસ થવો જોઈએ, રસ્તા સારા થવા જોઈએ, ડ્રેનેજ અને ગટર વ્યવસ્થા મજબૂત થવી જોઈએ, પીવાનું પાણી, સ્ટ્રીટલાઇટ, સફાઈ અને આરોગ્યની સુવિધાઓ સુધરવી જોઈએ—આ અંગે કોઈ મતભેદ નથી. પરંતુ માત્ર નગરપાલિકાનો દરજ્જો મળવાથી વિકાસની ગેરંટી મળતી નથી.
અને બીજી તરફ ગ્રામપંચાયતનો દરજ્જો હોવાનો અર્થ પણ વિકાસ શક્ય નથી એવો નથી.
આથી ભિલાડ, સરીગામ, સોળસુંબા અને ખતલવાડાના નાગરિકો સમક્ષ સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ હોવો જોઈએ—
“દર વર્ષે આપણા ખિસ્સામાંથી કેટલા રૂપિયા જશે અને તેના બદલામાં આપણને શું મળશે?”
જો તેનો સ્પષ્ટ અને સત્તાવાર જવાબ મળે, તો પછી નગરપાલિકા બનાવવાનો નિર્ણય લોકો વધુ માહિતી સાથે લઈ શકે.
ગામ શહેર બને કે ગામ જ રહે—મુદ્દો દરજ્જાનો નહીં, નાગરિકોને મળતી સુવિધા અને તેના ખર્ચના પારદર્શક હિસાબનો હોવો જોઈએ.
