--Advertisement here--

100 રોજગારીનો દાવો કે માત્ર 13 સ્થાનિક નોકરીઓ? ખાણકામનો લાભ કોને અને બોજો કોના માથે?

On: November 17, 2026 8:18 AM
Share this article:
--Advertisement here--

Whatsapp Channel

Join Now

Telegram Group

Join Now

DEIAમાં ક્યાંક 13 સ્થાનિક કામદારોને મોસમી રોજગારીની વાત, તો બીજા અધ્યાયમાં આશરે 100 Direct Employmentનો ઉલ્લેખ; 42 ટ્રકની દૈનિક અવરજવર અને ધૂળ-અવાજના જોખમ વચ્ચે આસપાસનાં ગામોના હિતની ખાતરી કોણ આપશે?

દેવભૂમિ દ્વારકા | ઔરંગા ટાઇમ્સ, રિપોર્ટઃ મનસુખ સોલંકી

દેવભૂમિ દ્વારકાના કલ્યાણપુર તાલુકાના મણિપુર હબાર્ડી ગામે પ્રસ્તાવિત M/s Maa Mines and Mineralsના બોક્સાઇટ અને લેટેરાઇટ ખાણ પ્રોજેક્ટ અંગેની તપાસના અગાઉના ત્રણ ભાગમાં ઉત્પાદન ક્ષમતા, જળસ્રોત, પર્યાવરણ, રસ્તા અને ટ્રક પરિવહનના મુદ્દા રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા. હવે ચોથા ભાગમાં સવાલ છે કે આ પ્રોજેક્ટથી સ્થાનિક લોકોને કેટલી રોજગારી મળશે અને આસપાસનાં ગામોના હિતની સુરક્ષા માટે શું વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે?

રોજગારીના આંકડામાં મોટો તફાવત

પ્રોજેક્ટના DEIAના Chapter 3માં ખાણકામથી 13 કામદારોને રોજગારી મળવાની વાત કરવામાં આવી છે. તેમાં તમામ કામદારો સ્થાનિક વિસ્તારમાંથી ભરતી થવાની અને રોજગારી મોસમી હોવાની નોંધ છે.

દસ્તાવેજ મુજબ આ 13 કામદારોને વર્ષમાં 260 દિવસ માટે કામ મળવાની ગણતરી છે. એક બિનકુશળ કામદારને VDA સહિત આશરે ₹200 પ્રતિ દિવસ મળવાની વાત પણ દર્શાવાઈ છે.

પરંતુ DEIAના Chapter 8માં પ્રસ્તાવિત ખાણકામ માટે આશરે 100 Direct Employment અને નોંધપાત્ર Indirect Employment ઊભી થવાની વાત કરવામાં આવી છે.

એક જ પ્રોજેક્ટના દસ્તાવેજોમાં 13 કામદારો અને આશરે 100 સીધી રોજગારીના આંકડા વચ્ચે મોટો તફાવત જોવા મળે છે. આ 100 રોજગારીમાં કયા પ્રકારની નોકરીઓ સામેલ છે? તેમાંથી કેટલી સ્થાનિક લોકોને મળશે? શું આ કાયમી રોજગારી છે કે કામના તબક્કા પ્રમાણે બદલાતી સંખ્યા?

આ ઉપરાંત રોજગારીની ગણતરીમાં 260 દિવસનો ઉલ્લેખ કર્યા પછી એ જ વિભાગમાં 300 દિવસનો ઉલ્લેખ પણ જોવા મળે છે. આ સમયગાળાની ગણતરી અંગે પણ સ્પષ્ટતા જરૂરી છે.

11 ગામોનો અભ્યાસ, સૌથી નજીક હબાર્ડી મણિપુર

DEIAમાં ખાણની આસપાસના 10 કિમીના અભ્યાસ વિસ્તારમાં 11 ગામોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

દસ્તાવેજ મુજબ ખાણથી હબાર્ડી મણિપુર ગામનું અંતર આશરે 1.54 કિમી છે. બેરાજા 5.01 કિમી, દાત્રાણા 6.24 કિમી અને વિરપુર લુસરી 4.85 કિમીના અંતરે દર્શાવાયા છે.

DEIAમાં આપેલા Census 2011ના આંકડા મુજબ હબાર્ડી મણિપુરની વસ્તી 1,826 દર્શાવવામાં આવી છે. આ જૂના વસ્તી આંકડા છે; તેને હાલની વસ્તી તરીકે ગણાવી શકાય નહીં.

આટલા નજીકના ગામ માટે ખાણકામની કામગીરી, વાહનોની અવરજવર, ધૂળ અને અવાજનું મોનિટરિંગ કેવી રીતે થશે તે મહત્ત્વનો મુદ્દો છે.

ધૂળ અને આરોગ્ય: દસ્તાવેજોમાં પણ જોખમનો ઉલ્લેખ

DEIAના આરોગ્ય સંબંધિત વિભાગમાં બોક્સાઇટ ખનન દરમિયાન ઊડતી ધૂળ અને તેના સંપર્કથી કામદારોને શ્વસનતંત્રની તકલીફો થઈ શકે તેવી ચેતવણી આપવામાં આવી છે. તેમાં Pneumoconiosis અને Silicosis જેવા વ્યવસાયિક રોગોનો ઉલ્લેખ છે.

દસ્તાવેજમાં ધૂળનો સંપર્ક ઘટાડવો, જરૂરી સુરક્ષા સાધનો આપવાં અને કામદારોની નિયમિત આરોગ્ય તપાસ કરાવવાની જરૂરિયાત પણ દર્શાવાઈ છે.

બીજી તરફ, ખાણકામના અવાજ અંગેના વિભાગમાં વાહનો અને ખાણકામની કામગીરીથી અવાજ ઉત્પન્ન થતો હોવાનું સ્વીકારવામાં આવ્યું છે. પ્રોજેક્ટના દસ્તાવેજો નજીકનાં ગામો પર તેની અસર ઓછી રહેવાની ધારણા વ્યક્ત કરે છે. તેમ છતાં, નજીકના ગામોમાં અવાજનું મોનિટરિંગ કરવાની જોગવાઈ પણ દર્શાવવામાં આવી છે.

સવાલ એ છે કે ખાણ શરૂ થયા પછી ધૂળ અને અવાજના માપનના અહેવાલો જાહેર કરવામાં આવશે? જો મર્યાદા કરતાં વધુ પ્રદૂષણ નોંધાય તો જવાબદારી કોની રહેશે?

42 ટ્રકની અવરજવર સામે ગામલોકોની સલામતી

પ્રોજેક્ટના Traffic Assessmentમાં દરરોજ આશરે 42 ટ્રક અને આવ-જાવ મળીને 84 વાહન અવરજવરનો અંદાજ છે. અગાઉના ભાગમાં રજૂ કરેલા દસ્તાવેજો મુજબ ખાણ સુધીનો આશરે 1.28 કિમીનો રસ્તો કાચો દર્શાવવામાં આવ્યો છે.

દસ્તાવેજોમાં રસ્તા પર પાણીનો છંટકાવ, નિયમિત મરામત, ટ્રાફિક નિયંત્રણ માટે સુપરવાઇઝર અને જરૂરી સ્થળોએ સૂચનાત્મક બોર્ડ લગાવવાની જોગવાઈ છે.

પરંતુ ગામના રસ્તાઓ પર ભારે વાહનોની અવરજવર દરમિયાન બાળકો, ખેડૂતો, પશુઓ અને સ્થાનિક વાહનચાલકોની સલામતી માટે કઈ વ્યવસ્થા રહેશે? ટ્રકના સમય, ઝડપ અને માર્ગ અંગે સ્થાનિક લોકોને અગાઉથી જાણ કરવામાં આવશે કે નહીં?

આ બાબતોની સ્પષ્ટ વ્યવસ્થા જાહેર થવી જરૂરી છે.

ગામલોકોને મળનારા લાભની ખાતરી ક્યાં?

DEIAમાં સ્થાનિક લોકોને પીવાનું પાણી, આરોગ્ય, શિક્ષણ અને રસ્તા જેવી સુવિધાઓમાં મદદ કરવાની વાત કરવામાં આવી છે. ખાણ વિસ્તારમાં કામદારો માટે પીવાનું પાણી, આશ્રય, સ્વચ્છતા અને આરોગ્ય સુવિધા માટે કુલ ₹50,000નું બજેટ પણ દર્શાવવામાં આવ્યું છે.

પરંતુ કામદારો માટેનું આ બજેટ અને આસપાસનાં ગામોના વિકાસ માટેની જોગવાઈ અલગ બાબતો છે. ગામલોકો માટે કઈ સુવિધા, કેટલા ખર્ચે અને કઈ સમયમર્યાદામાં ઉપલબ્ધ કરાશે તેની સ્પષ્ટતા જરૂરી છે.

ખાસ કરીને સ્થાનિક લોકોને રોજગારીમાં પ્રાથમિકતા આપવાની વાતને અમલમાં મૂકવા માટે ભરતીની પારદર્શક પદ્ધતિ, સ્થાનિક ઉમેદવારોની નોંધણી અને રોજગારીના વાર્ષિક આંકડા જાહેર કરવાની વ્યવસ્થા હોવી જોઈએ.

જાહેર સુનાવણીમાં જવાબ માગતા 8 સવાલો

  • DEIAના એક વિભાગમાં 13 અને બીજા વિભાગમાં આશરે 100 Direct Employment કેમ દર્શાવાયું છે?
  • આમાંથી ખરેખર કેટલા લોકોને સ્થાનિક ગામોમાંથી રોજગારી મળશે?
  • રોજગારી મોસમી છે કે કાયમી? 260 અને 300 દિવસના અલગ ઉલ્લેખનો આધાર શું છે?
  • સ્થાનિક કામદારોને વેતન, સુરક્ષા સાધનો અને નિયમિત આરોગ્ય તપાસની ખાતરી કેવી રીતે મળશે?
  • ધૂળ અને અવાજનું મોનિટરિંગ નજીકનાં ગામોમાં કઈ આવર્તનથી થશે?
  • 42 ટ્રકની દૈનિક અવરજવર દરમિયાન ગામના રસ્તાઓ પર સલામતીની જવાબદારી કોની રહેશે?
  • ગામલોકો માટે પીવાનું પાણી, આરોગ્ય અને રસ્તાની સુવિધાઓ માટે કેટલી રકમ ફાળવાશે?
  • સ્થાનિક લોકોને મળનારી રોજગારી અને ગામોના વિકાસ અંગેનો વાર્ષિક અહેવાલ જાહેર કરવામાં આવશે?

ઔરંગા ટાઇમ્સનો અભિગમ : આ તપાસનો હેતુ પ્રસ્તાવિત ખાણકામથી ગામલોકોને નુકસાન થઈ ચૂક્યું હોવાનો દાવો કરવાનો નથી. પરંતુ પ્રોજેક્ટના પોતાના દસ્તાવેજોમાં રોજગારી, આરોગ્ય, ધૂળ, અવાજ અને વાહનવ્યવહાર અંગે જે વિગતો આપવામાં આવી છે તેમાં સ્પષ્ટતા અને જવાબદારીની જરૂરિયાત છે.

ખાણકામથી રાજ્યને રોયલ્ટી અને સ્થાનિક લોકોને રોજગારી મળવાની અપેક્ષા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. પરંતુ વિકાસનો લાભ ખરેખર સ્થાનિક લોકો સુધી પહોંચે અને તેમની સલામતી તથા પર્યાવરણનું રક્ષણ થાય તેની ખાતરી પણ એટલી જ જરૂરી છે.

પ્રોજેક્ટ પ્રસ્તાવક અને સંબંધિત વિભાગો આ સવાલોના દસ્તાવેજી જવાબ આપે તેવી અપેક્ષા છે.

તપાસ ચાલુ છે… ઔરંગા ટાઇમ્સ | OPERATION MINING WATCH – PART 4

Meroo Gadhvi

Meroo Gadhvi is an independent journalist covering Gujarat with a focus on local affairs, investigative journalism, public accountability, environment, governance and ground reports

error: Content is protected !!