અધિકારીઓ આવે ને જાય, વર્ષોથી એક જ કચેરીમાં કાર્યરત કર્મચારીઓની પકડ યથાવત્ હોવાના આક્ષેપો! અરજદારોને ધક્કા, ફાઇલોના ચક્કર અને કામકાજમાં મનમાનીની ફરિયાદો વચ્ચે સવાલ—કચેરીનો વહીવટ ખરેખર અધિકારીઓના હાથમાં છે કે કર્મચારીઓના?

ખુરશી સાહેબની, પણ રિમોટ કોના હાથમાં?
સરીગામની GIDC અને નોટિફાઇડ એરિયા કચેરીઓ અંગેની તપાસના પ્રથમ બે હપ્તામાં આપણે વહીવટી નિયંત્રણ અને કર્મચારીઓના કથિત વર્ચસ્વ અંગે સવાલો ઉઠાવ્યા હતા.
હવે ત્રીજા હપ્તામાં ફરી એકવાર એ જ સવાલ સામે છે—અધિકારી ખુરશી પર બેઠા છે, પરંતુ કચેરીનો રિમોટ ખરેખર કોના હાથમાં છે?
સ્થાનિક સ્તરે મળતી ફરિયાદો મુજબ, બંને કચેરીઓમાં કેટલાક કર્મચારીઓનો પ્રભાવ એટલો વધી ગયો હોવાના આક્ષેપો છે કે અરજદારોને કામ કરાવવા માટે અધિકારી કરતાં કર્મચારીને મનાવવો વધુ જરૂરી બની જાય છે.
- કહેવત યાદ આવે છે—ચા કરતાં કિટલી ગરમ!
- અધિકારીઓની બદલી થાય, કર્મચારીઓનું રાજ યથાવત્?
સરકારી તંત્રમાં અધિકારીઓની બદલી થતી રહે છે. નવા અધિકારીઓ આવે છે અને થોડા સમય બાદ તેમની પણ બદલી થઈ જાય છે. બીજી તરફ, લાંબા સમયથી એક જ કચેરીમાં કાર્યરત કર્મચારીઓ કચેરીની પ્રક્રિયા અને ફાઇલોના કામકાજથી સારી રીતે પરિચિત હોય છે.
આ અનુભવ વહીવટ માટે ઉપયોગી હોવો જોઈએ. પરંતુ જો આ જ અનુભવના આધારે કોઈ કર્મચારી પોતાની મર્યાદા કરતાં વધારે સત્તા વાપરતો હોય અથવા અધિકારીના નિર્ણય પર પણ પ્રભાવ પાડતો હોય તો તે ગંભીર વહીવટી સવાલ છે.
સવાલ એ છે કે કર્મચારીઓની જવાબદારીઓ શું છે? તેમને કઈ સત્તા સોંપવામાં આવી છે? અને અધિકારીઓ તેમની કામગીરીની નિયમિત દેખરેખ રાખે છે?
અરજદાર સરકારી કચેરીમાં આવે છે કે અંગત દરબારમાં?
ઔદ્યોગિક વિસ્તારમાં પાણીનું કનેક્શન, ડ્રેનેજ, બિલ્ડિંગ પ્લાન અને અન્ય માળખાકીય સુવિધાઓ માટે ઉદ્યોગકારો તથા અરજદારોને કચેરીઓનો સંપર્ક કરવો પડે છે.
પરંતુ સ્થાનિક ફરિયાદો મુજબ, કેટલાક અરજદારોને યોગ્ય માર્ગદર્શન મળવાને બદલે વારંવાર ધક્કા ખાવા પડતા હોવાના આક્ષેપો છે. ફાઇલમાં ખામી હોય તો લેખિતમાં સ્પષ્ટતા આપવામાં આવે છે કે અરજદારને ફરીથી આવવા કહેવામાં આવે છે? કામની સ્થિતિ પૂછતાં યોગ્ય જવાબ મળે છે? અને કર્મચારીઓનું વર્તન અરજદારો માટે મુશ્કેલી ઊભી કરે છે?
સરકારી કચેરીમાં આવનાર વ્યક્તિ કોઈની મહેરબાની માગતી નથી. તે નિયમ મુજબ પોતાની કામગીરી કરાવવા આવે છે.
કોઈપણ સરકારી કચેરીમાં કર્મચારીઓની ભૂમિકા મહત્ત્વપૂર્ણ હોય છે. ફાઇલો તૈયાર કરવી, અરજીઓની ચકાસણી કરવી અને વહીવટી પ્રક્રિયા આગળ વધારવી તેમની ફરજનો ભાગ હોઈ શકે છે.
પરંતુ અંતિમ નિર્ણય લેવાની સત્તા કોની છે? કર્મચારીઓને કઈ કામગીરી માટે લેખિત સત્તા આપવામાં આવી છે? કોઈ કર્મચારી અરજદારનું કામ અટકાવે અથવા અયોગ્ય વર્તન કરે તો ફરિયાદ ક્યાં કરવી?
નોટિફાઇડ એરિયા કચેરીના ચીફ ઓફિસર અને GIDCના ડેપ્યુટી એક્ઝિક્યુટિવ એન્જિનિયરની જવાબદારી પણ અહીં મહત્ત્વની બને છે. બંને કચેરીઓની સત્તા અને કામગીરી અલગ છે, પરંતુ પોતાની કચેરીના કર્મચારીઓની કામગીરી પર દેખરેખ રાખવાની જવાબદારી સંબંધિત અધિકારીઓની છે.
પાણી, ડ્રેનેજ, બિલ્ડિંગ પ્લાન કે અન્ય સુવિધાઓ માટે નિર્ધારિત સરકારી પ્રક્રિયા અને ફીનું માળખું હોવું જોઈએ.
અગાઉના હપ્તામાં આ કામગીરીના નામે વધારાની રકમની માંગણી થતી હોવાના આક્ષેપો પણ સામે મૂકવામાં આવ્યા હતા. હવે સવાલ એ છે કે આવી ફરિયાદો માટે કચેરીમાં કોઈ સત્તાવાર ફરિયાદ વ્યવસ્થા છે? ફરિયાદ મળ્યા બાદ તપાસ થાય છે? અને જવાબદાર સામે કોઈ કાર્યવાહી થાય છે?
અરજદારને સરકારી નિયમોની જાણકારી મળે અને દરેક કામગીરી પારદર્શક રીતે થાય તે વહીવટી તંત્રની જવાબદારી છે.
સરીગામની બંને કચેરીઓમાં કર્મચારીઓની વાસ્તવિક ભૂમિકા શું છે? તેમની સત્તા અને જવાબદારીની મર્યાદા શું છે? અરજદારોની ફરિયાદોનું નિરાકરણ કેવી રીતે થાય છે? અને કચેરીના વડા કર્મચારીઓની કામગીરી પર કેટલું નિયંત્રણ રાખે છે?
આ સવાલોના જવાબ સંબંધિત કચેરીઓના સત્તાવાર ખુલાસા, કર્મચારીઓની જવાબદારીઓ અને અરજદારોના અનુભવોની ચકાસણીથી જ મળી શકશે.
કારણ કે ખુરશી સરકારી છે, સત્તા નિયમોની છે અને કચેરી કોઈની અંગત જાગીર નથી!
OPERATION SARIGAM – PART 03, સંપાદકીય નોંધ: આ લેખમાં રજૂ થયેલી બાબતો સ્થાનિક સ્તરે મળેલી ફરિયાદો અને તપાસના સવાલો છે, સાબિત થયેલા તારણો નહીં. કોઈ કર્મચારી કે અધિકારી સામે વ્યક્તિગત આરોપ મૂકવાનો હેતુ નથી. સંબંધિત કચેરીઓનો પક્ષ મેળવી અને દસ્તાવેજી પુરાવાની ચકાસણી બાદ જ અંતિમ નિષ્કર્ષ રજૂ કરવામાં આવશે.




