સરકારી પ્રચાર માટે ડિજિટલ મીડિયા વહાલું, પણ સરકારી આમંત્રણમાં કેમ અળખામણું?

PIBથી લઈને ગુજરાત સરકારના માહિતી ખાતા સુધી ડિજિટલ પ્લેટફોર્મનો ભરપૂર ઉપયોગ… પણ સરકારી કાર્યક્રમોનાં આમંત્રણોમાં આજે પણ ‘પ્રિન્ટ અને ઇલેક્ટ્રોનિક મીડિયા’નું જૂનું વર્ગીકરણ! વલસાડ સહિતનાં આમંત્રણો ઊભા કરે છે ડિજિટલ પત્રકારત્વની માન્યતા સામે સવાલો.

સરકાર બદલાઈ, ટેક્નોલોજી બદલાઈ, પત્રકારત્વની દુનિયા બદલાઈ ગઈ. સમાચાર હવે માત્ર અખબારનાં પાનાં કે ટેલિવિઝનના પડદા સુધી સીમિત નથી. વેબસાઇટ, YouTube, Facebook, Instagram, WhatsApp અને X જેવા ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ આજે સમાચારના પ્રસારણનાં મહત્ત્વનાં માધ્યમ બની ચૂક્યાં છે.

રસપ્રદ વાત એ છે કે સરકાર પોતે પણ આ જ ડિજિટલ માધ્યમોનો ભરપૂર ઉપયોગ કરે છે. પ્રધાનમંત્રીથી લઈને મુખ્યમંત્રી, મંત્રીઓ અને અધિકારીઓ સુધી સૌ સોશિયલ મીડિયા મારફતે પોતાની કામગીરી, જાહેરાતો, કાર્યક્રમો અને સરકારી યોજનાઓ લોકો સુધી પહોંચાડે છે.

ભારત સરકારનું પ્રેસ ઇન્ફોર્મેશન બ્યુરો (PIB) પણ પ્રેસ રિલીઝ, ફોટોગ્રાફ્સ, વીડિયો, ઇન્ફોગ્રાફિક્સ અને સોશિયલ મીડિયા મારફતે માહિતી પહોંચાડે છે. કેન્દ્ર સરકારની મીડિયા માન્યતા માર્ગદર્શિકામાં Digital News Publisherનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

તો પછી સવાલ ગુજરાતના માહિતી ખાતાને છે!

સરકારની જાહેરાતો અને પ્રેસનોટ ડિજિટલ માધ્યમો મારફતે લોકો સુધી પહોંચાડવામાં કોઈ સંકોચ નથી, પરંતુ સરકારી કાર્યક્રમોના આમંત્રણમાં ‘ડિજિટલ મીડિયા’ લખવામાં એવી કઈ તકલીફ નડે છે?

વલસાડ જિલ્લામાં એક પછી એક સામે આવી રહેલાં સરકારી આમંત્રણો આ સવાલને વધુ ગંભીર બનાવે છે. જિલ્લા વહીવટી તંત્ર, વાપી મહાનગરપાલિકા, માર્ગ અને મકાન વિભાગ, એસ.ટી. નિગમ અને અન્ય સરકારી કાર્યક્રમોનાં આમંત્રણોમાં વારંવાર ‘પ્રિન્ટ અને ઇલેક્ટ્રોનિક મીડિયા કર્મીઓ’નો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે.

તાજેતરમાં જનજાતીય ગૌરવ દિવસના જિલ્લા કક્ષાના કાર્યક્રમ માટેના અલગ મીડિયા નિમંત્રણમાં પણ પ્રિન્ટ અને ઇલેક્ટ્રોનિક મીડિયાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. ડિજિટલ ન્યૂઝ પોર્ટલ અને YouTube ન્યૂઝ ચેનલોનો અલગથી ઉલ્લેખ જોવા મળ્યો નહોતો.

અહીં સવાલ કોઈ એક આમંત્રણનો નથી. સવાલ છે સરકારી વ્યવસ્થાની વિચારસરણીનો!

આજે અખબાર હોય કે ન્યૂઝ ચેનલ, લગભગ દરેક મીડિયા સંસ્થાનની પોતાની વેબસાઇટ, Facebook પેજ, Instagram એકાઉન્ટ, YouTube ચેનલ અને WhatsApp નેટવર્ક છે. એટલે પરંપરાગત મીડિયા પણ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર પોતાની હાજરી મજબૂત કરી રહ્યું છે.

• તો પછી ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર જ સમાચારનું કામ કરતી સ્વતંત્ર સંસ્થાઓને અલગ નજરે જોવાનું કારણ શું?
• શું પત્રકારત્વની ઓળખ માત્ર અખબારની નકલ કે ટેલિવિઝન ચેનલના પ્રસારણથી જ નક્કી થશે? કે પછી સમાચારની વિશ્વસનીયતા, જવાબદારી અને ગુણવત્તા પણ કોઈ માપદંડ છે?

માહિતી ખાતાના અધિકારીઓએ સમજવું પડશે કે ડિજિટલ મીડિયા કોઈ સોશિયલ મીડિયા પર સમય પસાર કરતું મનોરંજનનું માધ્યમ નથી. જવાબદાર ન્યૂઝ વેબસાઇટ અને ડિજિટલ ન્યૂઝ ચેનલો પણ મેદાનમાં જઈને સમાચાર એકત્રિત કરે છે, દસ્તાવેજો તપાસે છે, સત્તાધીશોને સવાલ કરે છે અને જનતાનો અવાજ બને છે.

હવે આ બાબતે જિલ્લા કલેક્ટર, જિલ્લા માહિતી અધિકારીઓ અને રાજ્યના માહિતી ખાતાના ઉચ્ચ અધિકારીઓએ સ્પષ્ટતા કરવી જોઈએ. રાજકીય આગેવાનો, સંબંધિત મંત્રીઓ, મુખ્યમંત્રી અને વડાપ્રધાન સુધી પણ આ પ્રશ્ન પહોંચવો જોઈએ.

કારણ કે ડિજિટલ ઇન્ડિયાની વાતો કરવી સહેલી છે, પરંતુ ડિજિટલ પત્રકારત્વને સમાન વ્યવહાર આપવો પણ એટલો જ જરૂરી છે.

• સરકારી કાર્યક્રમોનાં આમંત્રણોમાં માત્ર પ્રિન્ટ અને ઇલેક્ટ્રોનિક મીડિયાનો ઉલ્લેખ કરવાની કોઈ લેખિત નીતિ છે?
• ડિજિટલ ન્યૂઝ પોર્ટલ અને YouTube ન્યૂઝ ચેનલોને સરકારી કાર્યક્રમોમાં આમંત્રણ અને પ્રવેશ માટે કયા માપદંડો લાગુ પડે છે?
• ડિજિટલ ન્યૂઝ સંસ્થાઓને આમંત્રણ આપવાની કોઈ વ્યવસ્થા છે કે નહીં?
• જો ડિજિટલ મીડિયા માટે અલગ માપદંડો છે તો તે જાહેર કેમ કરવામાં આવતા નથી?

છેલ્લો સવાલ તો સીધો જ છે: સરકારને પોતાની યોજનાઓનો પ્રચાર કરવા માટે ડિજિટલ મીડિયા યાદ આવે છે, મંત્રીઓ અને અધિકારીઓને પોતાની કામગીરીનો પ્રચાર કરવા માટે ડિજિટલ મીડિયા યાદ આવે છે, પરંતુ એ જ ડિજિટલ મીડિયા જ્યારે પત્રકાર તરીકે સરકારી કાર્યક્રમમાં પહોંચવા માગે ત્યારે જૂની યાદીમાંથી બહાર કેમ રહી જાય છે?

ડિજિટલ ઇન્ડિયા માત્ર સરકારી પોસ્ટ અને પ્રચાર પૂરતું છે કે ડિજિટલ પત્રકારત્વને સમાન સન્માન આપવાની પણ તૈયારી છે?