સૌરાષ્ટ્રના પવનમાં કરોડોની કમાણી! જામનગરના ગ્રામ્ય વિસ્તારમાં પવનચક્કીઓનું સામ્રાજ્ય, વિકાસનો પવન કે ગામડાં માટે નવી મુશ્કેલી?

વિશેષ તપાસ | Auranga Times

જામનગર: કાલાવડ, જામજોધપુર અને આસપાસના સમાણા, પાંચદેવડા, છત્તર, સડોદર સહિતના વિસ્તારોમાં આજે નજર કરો તો ડુંગરોની ટોચથી લઈને ખુલ્લા મેદાનો સુધી વિશાળ પવનચક્કીઓ ફરતી જોવા મળે છે. એક સમય હતો જ્યારે આ વિસ્તારમાં માત્ર ખેતી અને પશુપાલન જ લોકોની આજીવિકાનું સાધન હતું, પરંતુ આજે અહીં પવન પણ કરોડો રૂપિયાનો વેપાર કરે છે.

ગુજરાતને દેશના અગ્રણી પવન ઊર્જા રાજ્ય તરીકે ઓળખ અપાવવામાં જામનગર જિલ્લાનો પણ મોટો ફાળો છે. અહીં ટાટા પાવર, સુઝલોન, એનરકોન (હવે Enercon Indiaના પ્રોજેક્ટ્સ), Siemens Gamesa સહિત અનેક કંપનીઓએ મોટા પાયે Wind Farms ઊભા કર્યા છે. જાહેર માહિતી મુજબ માત્ર સમાણા વિસ્તારમાં જ ટાટા પાવરનો આશરે 50 મેગાવોટનો વિન્ડ ફાર્મ કાર્યરત છે, જ્યારે સમગ્ર કાલાવડ-જામજોધપુર પટ્ટામાં સેંકડો ટર્બાઇન કાર્યરત હોવાનું માનવામાં આવે છે.

પવનથી વીજળી કેવી રીતે બને છે?

120થી 160 મીટર જેટલી ઊંચાઈ ધરાવતી પવનચક્કીઓના વિશાળ બ્લેડ પવનના દબાણથી ફરે છે. આ ગતિ Generator સુધી પહોંચે છે અને ત્યાંથી વીજળી ઉત્પન્ન થાય છે. ત્યારબાદ Substation મારફતે વીજળી સીધી State Gridમાં મોકલાય છે, જ્યાંથી GUVNL અને અન્ય વિતરણ કંપનીઓ ગ્રાહકો સુધી પહોંચાડે છે.

કંપનીઓ કહે છે: હરિત ઊર્જા, પ્રદૂષણમાં ઘટાડો

પવન ઊર્જા કોલસા અને ડીઝલ આધારિત વીજ ઉત્પાદન કરતાં ઘણી વધુ સ્વચ્છ ગણાય છે. કાર્બન ઉત્સર્જન ઓછું થાય છે, પાણીનો લગભગ ઉપયોગ થતો નથી અને લાંબા ગાળે પર્યાવરણને ફાયદો થાય છે.

પરંતુ ગામલોકો શું કહે છે?

Auranga Times દ્વારા સ્થાનિક લોકો સાથે થયેલી વાતચીતમાં એક અલગ જ ચિત્ર સામે આવે છે. ગામલોકોના આક્ષેપો મુજબ,

• જમીનમાં અર્થિંગ અને ફાઉન્ડેશન માટે ઊંડા ખોદકામ થતાં ભૂગર્ભ જળસ્તર પર અસર થઈ રહી છે.
• પવનચક્કીઓનો સતત અવાજ રાત્રિના સમયે વધુ અનુભવાય છે.
• પક્ષીઓના અથડાવાની ઘટનાઓ અંગે લોકો ચિંતા વ્યક્ત કરે છે.
• ખેતીની જમીન વચ્ચે રસ્તા બનવાથી જમીનોના ભાગલા પડ્યા છે.
• રોજગારીના મોટા દાવા છતાં કાયમી સ્થાનિક નોકરીઓ ખૂબ ઓછી મળી છે.
• CSR હેઠળ મળતી સહાય ગામની જરૂરિયાતની સરખામણીએ ખૂબ મર્યાદિત હોવાનું ગ્રામજનોનું કહેવું છે.

ખેડૂતોને કેટલો લાભ?

જ્યાં પવનચક્કીઓ ઊભી કરવામાં આવે છે ત્યાં જમીનમાલિકોને ભાડું અથવા લીઝ રકમ મળે છે. ઘણા ખેડૂતો માટે આ વધારાની આવક બની છે. જોકે તમામ ખેડૂતોને સમાન લાભ મળતો નથી અને ઘણા ખેડૂતો માને છે કે કંપનીઓની આવકની સરખામણીએ તેમને મળતું વળતર ખૂબ ઓછું છે.

એક પવનચક્કીનો ખર્ચ કેટલો?

આધુનિક 2થી 3 મેગાવોટ ક્ષમતાવાળી એક પવનચક્કી સ્થાપવામાં અંદાજે ₹10 કરોડથી ₹20 કરોડ સુધીનો ખર્ચ થઈ શકે છે. તેમાં ટાવર, બ્લેડ, Generator, Foundation, Grid Connection અને સ્થાપન ખર્ચનો સમાવેશ થાય છે.

વિકાસ સામે સવાલ

પવનચક્કીઓથી રાજ્યને વીજળી મળે છે, કંપનીઓને આવક મળે છે અને દેશને હરિત ઊર્જા મળે છે.

પરંતુ સ્થાનિકોનો પ્રશ્ન આજે પણ યથાવત છે…

“અમારી જમીન ગઈ… અમારા ડુંગરો બદલાઈ ગયા… પરંતુ બદલામાં અમારા ગામને શું મળ્યું?”

આ પ્રશ્નનો જવાબ કંપનીઓ અને સરકાર બંનેએ આપવો પડશે.