વાપી : સમગ્ર દેશમાં અત્યારે કાળઝાળ ગરમીએ હાહાકાર મચાવ્યો છે. ગુજરાત સહિત દેશના મોટાભાગના રાજ્યોમાં પારો 40 ડિગ્રીને પાર પહોંચી ગયો છે. સ્થિતિ એવી છે કે હવે માત્ર દિવસ જ નહીં, રાત પણ ભઠ્ઠીની જેમ શેકાઈ રહી છે. ગરમીથી બચવા માટે લોકો એસી (AC) અને એર કૂલર ખરીદી રહ્યા છે, જેના કારણે માર્કેટમાં તેજી છે. પરંતુ, બીજી તરફ વીજ વિભાગની લાપરવાહી અને વારંવાર થતા પાવર કટે લોકોની મુશ્કેલીઓ બમણી કરી દીધી છે. ભરઉનાળે રાત્રે કે દિવસે લાઈટો ગુલ થતાં જનતાનો આક્રોશ ચરમસીમાએ છે.
પરંતુ શું એસી અને કૂલર જ આનો કાયમી ઈલાજ છે? આ સવાલનો જવાબ છે: ના. ખરી સમસ્યા આપણા મકાનોના બાંધકામમાં છે.
કોંક્રિટના જંગલો ગરમી વધારી રહ્યા છે
ભારતમાં મોટાભાગે પાકા સિમેન્ટ અને કોંક્રિટના મકાનો બનાવવામાં આવે છે. આ કોંક્રિટ દિવસ દરમિયાન સૂર્યની ગરમીને શોષી લે છે (હીટ ટ્રેપ કરે છે) અને રાત્રે તે ગરમીને બહાર ફેંકે છે. પરિણામે, લાઈટ જાય ત્યારે આ ઘરો બળબળતી ભઠ્ઠી જેવા બની જાય છે. આ સિવાય અત્યારે સિમેન્ટ, ઈંટ, રેતી, કપચી અને સ્ટીલના ભાવ આસમાને છે. બાંધકામ ક્ષેત્રે સામાન્ય માણસની બેફામ લૂંટ થઈ રહી છે. આવા સમયે હવે ભારતના બિલ્ડરો અને ડેવલપર્સે એક નવી અને પર્યાવરણને અનુકૂળ ટેકનોલોજી તરફ વળવું પડશે, જેનું નામ છે — માસ ટિમ્બર કન્સ્ટ્રક્શન (લાકડાનું આધુનિક બાંધકામ).
શું છે આ ‘માસ ટિમ્બર’ ટેકનોલોજી અને તેનો ઇતિહાસ?
ઘણા લોકોને લાગશે કે લાકડાના ઘર એટલે કાચા કે નબળા ઘર. પરંતુ ‘માસ ટિમ્બર’ એ સામાન્ય લાકડું નથી. આમાં લાકડાના અનેક સ્તરોને (layers) એકસાથે જોડીને અત્યંત મજબૂત પેનલ અને બીમ બનાવવામાં આવે છે, જેને CLT (Cross-Laminated Timber) કહે છે. તે મજબૂતીમાં સ્ટીલ અને કોંક્રિટને પણ ટક્કર આપે છે.
લાકડાના આધુનિક એન્જિનિયર્ડ બાંધકામની શરૂઆત 1990ના દાયકામાં ઓસ્ટ્રિયા અને જર્મનીથી થઈ હતી. યુરોપના દેશોએ ગ્રીનહાઉસ ગેસોનું ઉત્સર્જન ઘટાડવા માટે આ ટેકનોલોજી અપનાવી. આજે કેનેડા, અમેરિકા, ઓસ્ટ્રેલિયા અને નોર્વે જેવા દેશોમાં માસ ટિમ્બરની મદદથી 80 થી 85 મીટર ઊંચી ગગનચુંબી ઈમારતો (સ્કાયસ્ક્રેપર્સ) બની રહી છે.
ભારત માટે માસ ટિમ્બર કેમ વરદાન સાબિત થઈ શકે?
1. કુદરતી ઇન્સ્યુલેશન (ગરમીથી રાહત): લાકડું એ ગરમીનું અવાહક (bad conductor of heat) છે. તે કોંક્રિટની જેમ ગરમીને અંદર ખેંચતું નથી. પરિણામે, બહાર ગમે તેટલી ગરમી હોય, લાકડાનું ઘર અંદરથી ઠંડુ રહે છે. વીજળી ગુલ થાય તો પણ ઘર લાંબો સમય સુધી રહેવા યોગ્ય રહે છે અને એસીનો વપરાશ ઘટતાં લાઈટ બિલમાં ભારે બચત થાય છે.
2. પર્યાવરણની સુરક્ષા (કાર્બન સિંક): સિમેન્ટ અને સ્ટીલ ઉદ્યોગ દુનિયામાં સૌથી વધુ પ્રદૂષણ ફેલાવે છે. તેની સામે લાકડું હવામાંથી કાર્બન ડાયોક્સાઇડને શોષીને પોતાની અંદર સંગ્રહિત રાખે છે.
3. મોંઘવારીમાંથી મુક્તિ: રેતી, કપચી અને સ્ટીલના આસમાને પહોંચેલા ભાવો વચ્ચે લાકડાનું આ પ્રિ-ફેબ્રિકેટેડ (તૈયાર) બાંધકામ ઝડપી અને લાંબા ગાળે સસ્તું પડે છે.
4. સરકારને અપીલ: જેમ સરકાર હાલમાં ગ્રીન એનર્જી, સોલર પેનલ અને ઈવી (EV) વાહનો માટે સબસિડી અને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે, તેવી જ રીતે ભારતમાં ગ્રીન કન્સ્ટ્રક્શન અને ‘માસ ટિમ્બર’ ટેકનોલોજીને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ખાસ નીતિઓ ઘડવી જોઈએ. હવે સમય આવી ગયો છે કે આપણે પરંપરાગત અને પ્રદૂષણ ફેલાવતી બાંધકામ શૈલી બદલીએ.
