ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ દ્વારા ભગવદ્ ગીતા માં આપવામાં આવેલું સૌથી પ્રસિદ્ધ અને જીવન બદલનારો ઉપદેશ છે — “કર્મણ્યેવાધિકારસ્તે મા ફલેષુ કદાચન”. એટલે કે, તમારો અધિકાર માત્ર કર્મ કરવા પર છે, ફળ પર નહીં.
કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધમાં અર્જુન પોતાના સ્વજનોને સામે જોઈને મૂંઝવણમાં પડી ગયા. તેમણે શસ્ત્ર મૂકી દીધાં અને યુદ્ધ ન કરવાનો નિર્ણય લીધો. ત્યારે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે તેમને સમજાવ્યું કે વ્યક્તિએ પોતાના કર્તવ્ય અને કર્મ પર ધ્યાન આપવું જોઈએ, પરિણામની ચિંતા પર નહીં.
ઘણીવાર આપણે કામ શરૂ કરતાં પહેલાં જ પરિણામ વિશે વિચારવા લાગીએ છીએ. “જો હું નિષ્ફળ જઈશ તો?”, “લોકો શું કહેશે?”, “મને સફળતા મળશે કે નહીં?” આવા પ્રશ્નો આપણો આત્મવિશ્વાસ નબળો કરી દે છે. પરિણામે આપણે પૂરતા મનથી કર્મ પણ કરી શકતા નથી.
શ્રીકૃષ્ણ શીખવે છે કે જ્યારે આપણે સંપૂર્ણ સમર્પણ અને નિષ્ઠા સાથે કર્મ કરીએ છીએ, ત્યારે પરિણામની ચિંતા આપોઆપ ઓછી થઈ જાય છે. સફળતા મળે તો વિનમ્રતા રાખવી અને નિષ્ફળતા મળે તો તેમાંથી શીખીને આગળ વધવું — આ જ કર્મયોગ છે.
ખેડૂત બીજ વાવે છે, પાણી આપે છે અને મહેનત કરે છે. પરંતુ વરસાદ પડશે કે નહીં, પાક કેટલો આવશે — તે તેના હાથમાં નથી. તેમ છતાં તે પોતાનું કર્મ કરવાનું છોડતો નથી. જીવનમાં પણ આ જ સિદ્ધાંત લાગુ પડે છે.
પરિણામ પર નિયંત્રણ નથી, પરંતુ પ્રયત્ન પર સંપૂર્ણ નિયંત્રણ છે. તેથી ચિંતા નહીં, ચિંતન અને કર્મ કરો.
આજનું કૃષ્ણ સૂત્ર
“તમારું શ્રેષ્ઠ કર્મ કરો, બાકીનું ઈશ્વર પર છોડો.”
